TOKAT EKONOMiSiNiN ÇIKMAZI
Öğr. Gör. Aydın DEMİR

Öğr. Gör. Aydın DEMİR

TOKAT EKONOMiSiNiN ÇIKMAZI

19 Nisan 2016 - 16:06

    Tokat; Orta Karadeniz'in iç kısmında yer alan, kuzeyinde Samsun ve Ordu, güneyinde Sivas ve Yozgat, doğusunda Sivas ve Ordu, batısında Amasya illeriyle çevrili, rakım 245 ile 2500 m. arasında değişen bir konumdadır. Kazova Ovası, Turhal Ovası, Erbaa Ovası, Niksar Ovası, Gözova Ovası, Artova Ovası, Zile Ovası ile müthiş bir tarımsal potansiyele sahiptir. Ovaların bir kısmının etrafı dağlarla çevrili, mikro-klima özelliği taşıdığı görülmektedir. Bu haliyle, Akdeniz ikliminin bitki deseninin %80'i bu bölgede yetiştirilmesi mümkündür. Diğer taraftan; Topçam yaylası, Çevreli yaylası, Dumanlı yaylası, Bozcalı yaylası, Batmantaş yaylası, Buğalı yaylası, Çamiçi yaylası gibi büyük yüzölçümlü yaylaların yanı sıra, her bölgemizin de kendine has küçük yüzölçümlü yaylalarıyla doğamız bezenmiştir. Bölgemiz Karadeniz iklimi ile İç Anadolu'daki step iklimi arasında, geçiş iklimi özelliği taşımakla beraber, ilimizdeki bitki deseninin yoğun olduğu bölgelerde ılıman iklim haizdir. Bu nedenle tarım ve hayvancılığın yapılmasında en şanslı iller arasındayız. Yeşilırmak, Kelkit Çayı, Çekerek Çayı yapay ve doğal göletlerle beraber sulama potansiyeli oldukça yüksek bir konum arz etmektedir. Coğrafi konumu, doğal güzellikleriyle beraber tarihi ve tabii varlıklarıyla da donanımlı 6000 yıldan bu yana yaşamış uygarlıkların izleri ile Danişmentliler, Selçuklular, İlhanlılar ve Osmanlı eserleri görkemliliği hala kendini hissettirmektedir.  Ballıca mağarası Dünya da ilkler arasında ilimizin en büyük kazanımıdır.
Evliya Çelebi derki; haklı kin tutmaz, zevk ehli, garip dostu, halim ve selim insanlardır. 1990'lı yıllarda nüfusu 800 000'lerde iken, bugün 600 000'lerin altına düşmüştür. Halkı göç vermeye devam etmektedir. Tarım, sanayi, turizm ve hizmet sektörü açısından irdelenecek olunursa, tarımsal potansiyeli oldukça yüksek fakat sahipsizdir. Miras hukukuyla çok parçalı arazi yapısı, karlılığı bertaraf etmektedir. Planlı bir üretim uygulanmamakta, örgütlü bir yapı oluşturulamamakta, üreticinin elde ettiği ürün, günün şartlarına göre değer biçilmekte. Şans oyunu misali tutarsa kazanıyor, aksisi perişanlığı doğuruyor. Uygulanmakta olan tarım politikası zafiyet aciziyet içerisinde, üretici kaderine terk edilmiştir. Tarımsal potansiyelin bu denli yüksek olduğu bölgemiz, yanlış uygulamalar neticesi, göçü doğurmakta, araziler boş, yaylalar ıssız kalmaktadır. Girdisini, çıktısıyla karşılayamayacak konumdadır.
Çözüm önerisi olarak; örgütlü üretici toplumları oluşturarak, girdi ve çıktı dengesi dikkate alınarak, üretici sahiplenmelidir. Tarıma dayalı sanayi bölgemizde artırılmalıdır. Ekim ve dikimden evvel taban fiyat uygulamalarına geçilmeli, planlı bir üretim tekniğiyle, bütün üretici çıktısı alınarak, üretici mağduriyetine fırsat verilmemelidir. Önünü gören, geleceğinden emin olan üretici, tarımına, hayvancılığına sarılacaktır. Daha teknik daha donanımlı bir yapıyla, verim ikiye katlanacaktır. Bölgesel bazdan değil, sektörel bazdan teşvikler artırılarak üretime ve buna bağlı sanayi dalları geliştirilmelidir. Devletimiz, örgütlü üreticileri desteklemelidir. Tarıma dayalı sanayi, bitki deseninin yoğun olduğu bölgelerde yapılanmalıdır.
Doksanlı yıllarda, çevre illere nasip olmayan organize ve küçük sanayi bölgelerin kurulmasında bir öncü idik. Fakat beklenen verim alınamadı. Tokat merkez organize sanayi bölgesinde 2000'li yıllarda 6000 kişinin üzerinde istihdam edildiği, SGK kayıtlarında mevcuttur. Günümüzde yaklaşık 3000 kişi istihdam söz konusudur. Yani yarı yarıya kayıp yaşanmaktadır. Sigara Fabrika'sının kapanmasıyla aynı yere değişik iş kollarında sanayi yatırımların yapılacağı vaadi maalesef gerçekleştirilemedi. Diğer taraftan 300 kişi istihdam eden Tamek Meyve Suyu Fabrika'sının Amasya'ya taşınması, Telekom'un özelleştirilmesi ile yaşanan mağduriyetler, elektriğin özelleşmesiyle, yaşanan mağduriyetler istihdamda daralmaya, işsizliği körükleyen eylemlerdir. Ayrıca Tokat'ımıza sağlanan katma değerden mahrum kalınmış olup, şartlar göçü tetiklemiştir. Bugünün dünden daha iyi olması gerekirken, maalesef ilimiz kalkınmış Türkiye'nin hızından nasibini alamamıştır.
Organize sanayi bölgemiz yatırımcı beklemektedir. Yatırımcıda; altyapı, ulaşım ve pazarlama kriterlerini izlemektedir. Baktığımızda, altyapı eksikliğimiz, ulaşımda problemlerimiz çözülememiştir. Bugün Türkiye'miz ulaşımda  ( hava, deniz, kara, demiryolu) çağ atlamış Dünya'ya örnek olmuş, fakat Tokat'ımız bu kalkınmışlığın neresinde sorgulanması gerekir. Halen Tokat-Niksar yolu perişan, halen hava alanı meselesi halledilememiş, demiryolumuz yok, Ankara yolu bitirilememiştir. Karadeniz'i İç Anadolu'ya bağlayan en yakın, en rantabl konumda olan ilimiz, maalesef bu fırsatını kaçırmıştır. Niksar-Ünye yolu muamma halen neticelendirilememiştir.
 Yatırımda yerel yönetimler öncülüğünde, kolektif çalışmaların alt zemini hazırlanmalıdır. Kalkınmış illerin genel seyrinde bunları görmek mümkündür. İlimiz de ferdi bazda yatırım düşünülmekte, kolektif çalışmalar hep bir hüsranla sonuçlanmış, kötü örneklerdir. Bu tabuları yıkmak, yetki noktasında olan, vizyon sahibi, atak, dinamik kadrolarla mümkün olur. Kabına çekilmiş, günü kurtarma, risk alma korkusu içerisindeki bürokratın Tokat'ımıza vereceği bir mesajı yoktur. Bürokrasi yeni baştan şekillenmeli, benim adamım düşüncesi izlenirse, ilimize yazık olur. Layık olan, üretken olan hepimizin olsun. Kâğıt üzerinde verimli çalışmalar sergileyenler, her kesimi yanıltıyorlar. Katma değer ve istihdam sağlayacak, pratik uygulanabilir yatırımlar projelendirilmelidir. Palavracı, politize olmuş, iş yapıyor görünümündekiler ilimize en büyük kötülüğü yapanlardır. Bunlardan biran evvel kurtulmalıdır. Kurumsal Firmaların yatırımları özendirilmeli, tarımsal birliklerin yapacağı yatırımlarla ( Konya il örneği) 100 binlerce kişinin istihdam edilmesi ayriyeten büyük ölçekte ilimize katma değer sağlanması neden olmasın.
Turizm de Tokat; uygarlıkların merkezi, zengin doğal kaynakları ile M.Ö. 4000'den başlayarak 6000 yıllık mazisi ile birçok medeniyetin üzerinde yaşadığı tarihsel ve kültürel zenginlikleri halen görselliğini sürdürürken, turizmde hak ettiği yeri alamamıştır. Geçmişe dayalı tüm tarihi eserlerimiz, restorasyondan geçmiş, çevre düzenlemesi yapılmış, milyonlar değerinde kaynaklar harcanarak, milletimizin hizmetine sunulmuştur. Türkiye'mizin en güzel mağaraları arasında yer alan Ballıca Mağarası, insanı büyüleyen yönü ile dünya insanlığına neden hizmet vermesin. Tarihsel, kültürel zenginlikleri ile çevre çekiciliği, doğal güzelliklerini, yurtiçi ve yurtdışına tanıtabilecek vizyonu, becerisi, gayreti, tarihsel eğitimi, dil bilen, kültürel değerlerimizle donanımlı, pazarlamacı ve halkla ilişkilerde eğitimli kadrolar ilimize Turizmde katma değer sağlayabilir. Maslahatçı yapılarda verim beklemek hayal.
İlimiz de hizmet sektörü aktif olup, tüketime yönelik çok büyük çapta ticaret yapılmaktadır. Nüfusa göre Avm'ler ve bankaların çokluğu dikkate değer. Avm'lerin %80'i yabancı (diğer illerden) olup, üretmeden Tokat'ımızın kaynaklarını kendi bölgelerine aktarıyorlar. Neden yerel kaynaklı Avm'ler olmuyor sorusuna insanımızın genlerinde ferdi iş yapma vardır. Kolektif çalışmalar hep kötü örneklerle sonuçlandığı için, bu alanı boş bulan yabancı müteşebbisler, maalesef boşluğu doldurmuşlardır.
Üniversitemiz ülkemizin şartlarına göre çok iyi bir zamanda Tokat'ımıza kazandırıldı. Kuruluşu bereketli ve ehil ellerde olması nedeniyle çok büyük hizmetler ve kazanımlar ilimize sağlanmıştır. Ekonomimize, Tokat kültürüne ve sosyal yapısına yeni bir heyecan ve dinamizm getirmiştir. Üniversite Tokatlı dayanışması bu dönemde büyük heyecan uyandırdı. Maalesef ondan sonra gelen 16 yıllık Üniversite dönemi içe kapanık, Tokat ve Tokatlılardan kopuk dikta idare yapısını andıran gidişatla büyüyemedi, gelişemedi. Aynı yıllarda kurulan, diğer üniversitelerin çok gerisinde kaldı. Evliya Çelebi'nin Tokatlılara dediği gibi; halim, selim ve duyarsız yapıları ve tutumlarıyla üniversitenin bu durumuna seyirci kaldılar. Bugün ki mevcut üniversitemizin yönetimi, çok güvenilir, dürüst, hak ve hakkaniyeti bilen, kendi güçleri nispetin de bütün mesaisini koşarak götüren çok iyi niyetli kadrolar iş başında önceki kötü örnekleri izale etme, üniversiteyi Tokatlılara kucaklaştırma gayretleriyle beraber, büyümeyi de sürdürmekteler. Bu anlamda; Üniversitemizin ve Askeriyemizin Tokat'ımıza sağladığı çok büyük katma değer sayesinde, ekonomi rayında gidiyor. Onların eksikliğini düşünmek, bugün 3 kat daha göç veren bir Tokat yapısı ortaya çıkar. Üniversitemize ve askeriyemize sahip çıkmak, Tokat'ı sevmemizin birinci koşuludur.
İldeki yapılanma ticari hareketi dengede tutmasını engelliyor. Şehirde homojen bir iş yeri dağılımı yok. Tokat'ın ticareti GOP Bulvarına sıkıştırılmış, iş yeri kiraları oldukça yüksektir. Diğer illerle rekabette şansı zayıftır. İş kolu planlaması düşünülmeden birbirinden görerek aynı iş kolunun yaygınlaştığı görülmektedir. Bunlar ticaretin çıkmazlarıdır. Son iki yıldır belediye hizmetleri atağa kalkmış güzel hizmetlere vesile olunuyor. Eksikliğini hissettiğimiz kalıcı eserlerin yapılması beklenilmektedir. Hülasa; Tokat ekonomisi tüketim ağırlıklı küçük tarımsal işletme gelirleri, küçük esnaf, emekli, öğrenci, asker, memur gelirleriyle oluşan katma değerlerle, yaşamını sürdüren, küçülen, idare edenlerin bürokratların, memurların çok memnun olduğu, devletine, bayrağına ve değerlerine bağlı huzurlu bir kenttir.  Bu güzel kentimize sahip çıkmak, layık olduğu yere taşımak bütün Tokatlı düşünen yazan, çizen, proje üreten beyinlerin kaçınılmaz görevidir.  Mevcut siyasi yapılanmada Tokatımızın almış olduğu pay oldukça yüksektir. Demokrasiye geçişimizden bugüne kadar, siyasi geçmişi olan Tokatımızın en donanımlı, en kaliteli, vizyon sahibi ve üretken vekillerimizin varlığı bu dönem bizler için bir şanstır. Duyarlı bir yapımızla, bugün ki siyasi konjöktörü iyi değerlendirerek kalkınmış ve çağ atlamış iller seviyesine kavuşmamız mümkün olacaktır. Birlik ve beraberlik içerisinde, fırsatı üretime çevirmek, yeni bir heyecan, yeni bir yapılanma ile kalkınma yolunda büyük hedefe yürümek kaçınılmazdır. Duyarlı olalım, bu fırsatı iyi değerlendirelim. Ne dersiniz.

Son Yazılar