Özbekistan'ın başkenti Taşkent'te düzenlenen Su Haftası Forumu'nda bölgenin geleceğini ilgilendiren en önemli başlıklardan biri Afganistan'ın inşa ettiği Qosh Tepa Kanalı oldu. Taliban yönetiminin 2028 yılında tamamlamayı planladığı dev proje, Amu Derya Nehri'nden önemli miktarda su çekerek Orta Asya'daki mevcut su kaynakları dengesini değiştirebilir.
285 kilometre uzunluğunda, 100 metre genişliğinde ve 8,5 metre derinliğinde planlanan Qosh Tepa Kanalı, Afganistan'ın kuzeyindeki tarım arazilerini sulamayı amaçlıyor. Kanalın tamamlanmasının ardından Amu Derya Nehri'ndeki suyun yaklaşık yüzde 20'sinin bu projeye yönlendirilmesi bekleniyor.
Baraj ve Kanal Projeleri Yeni Bir Su Mücadelesi Başlatıyor
Son yıllarda iklim değişikliği, kuraklık ve azalan yağışlar nedeniyle Orta Asya'da su kaynakları üzerindeki baskı giderek artıyor. Bölgede buzulların hızla erimesi, nehir debilerinin düşmesi ve sıcaklık rekorlarının kırılması nedeniyle su yönetimi stratejik bir konu haline geldi.
Uzmanlar, Qosh Tepa Kanalı'nın devreye girmesiyle birlikte özellikle aşağı havzada bulunan Özbekistan ve Türkmenistan'ın daha ciddi su sıkıntıları yaşayabileceği görüşünde. Tarımsal üretimin büyük ölçüde sulama sistemlerine bağlı olduğu bölgelerde, nehirden çekilecek ilave suyun ekonomik ve sosyal sonuçlar doğurabileceği belirtiliyor.
Afganistan: "Su Kaynaklarında Eşit Hakka Sahibiz"
Taşkent Su Haftası'nda konuşan Afganistan Su ve Enerji Bakan Yardımcısı Mujeeb-ur-Rahman Omar, ülkesinin Amu Derya Nehri üzerindeki su kaynaklarından tarih boyunca yeterince yararlanamadığını savundu.
Afganistan yönetimi, uluslararası hukuk çerçevesinde nehir sularından yararlanma konusunda diğer bölge ülkeleriyle eşit haklara sahip olduğunu vurgularken, projeyi tamamlamakta kararlı olduklarının mesajını verdi.
Yetkililer, kanalın 200 kilometreden fazla bölümünün tamamlandığını ve çalışmaların planlandığı şekilde devam ettiğini açıkladı.
Forumda öne çıkan bir diğer konu ise iklim değişikliğinin bölgesel etkileri oldu. Son yıllarda Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan'da yağış miktarlarında ciddi düşüşler yaşanırken, kuraklık riski giderek büyüyor.
Uzmanlara göre Amu Derya Havzası üzerindeki baskının artması, gelecekte yeni su yönetimi anlaşmalarını zorunlu hale getirebilir. Bölge ülkeleri arasında su paylaşımı konusunda ortak politikalar geliştirilmemesi durumunda, tarım ve içme suyu kaynakları üzerinde daha büyük riskler ortaya çıkabilir.
Orta Asya'nın Geleceğini Belirleyecek Proje
Qosh Tepa Kanalı, yalnızca Afganistan'ın tarımsal kalkınma hedefleri açısından değil, tüm Orta Asya'nın su güvenliği açısından da kritik projelerden biri olarak görülüyor. Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda barajlar, sulama projeleri ve nehir yönetiminin bölgedeki en önemli stratejik gündem maddeleri arasında yer alacağını belirtiyor.