Tokat’ın Niksar ilçesinde, modern kahve makinelerinin yaygınlaşmasına rağmen yaklaşık 80 yıllık taş değirmenli bir kahve makinesi hâlâ aktif olarak kullanılıyor. Zeren Kuruyemiş’te bulunan ve 1940’lı yıllarda üretildiği belirtilen makine, hem teknik yapısı hem de korunmuş orijinalliğiyle dikkat çekiyor.
80 Yıllık Bir Geçmiş
Mertcan Zeren, cihazın tarihsel sürecini şu sözlerle anlattı: “Bu makine 1940’lı yıllarda üretilmiş, yaklaşık 80 yıllık bir makine. Babam İdris Zeren bunu yaklaşık 30 yıl önce Niksar’da Oyuncakçı Sefa’dan aldı. O günden beri de aynı dükkânda, aynı amaçla çalışıyor. Hiçbir zaman vitrinlik olmadı, hep kullanıldı.”
Taş Değirmende Aroma Kaybolmuyor
Makinenin en önemli özelliğinin öğütme taşı olduğunu vurgulayan Zeren, taş sistemin farkını şöyle açıkladı: “Bu makinenin içindeki taş yurt dışından özel olarak getirilmiş. Hâlâ orijinal taş kullanılıyor. Taşla öğütme olduğu için kahve ısınmıyor, aroma kaybolmuyor. Yeni makineler hızlı ama bu makine kahveyi yakmadan, yavaş yavaş öğütüyor.”
Dijital Değil Orijinal Döküm
Makinenin tamamen mekanik bir sistemle çalıştığını belirten Zeren, dayanıklılığın kaynağını şu sözlerle ifade etti: “Gövdesi tamamen döküm metal. Dijital hiçbir parçası yok. Zaten bu yüzden 80 yıl ayakta kalmış. Ağır bir makine olduğu için çalışırken titreme yapmaz, sarsılmaz. O dönem yapılan makineler uzun ömürlü olsun diye üretilmiş.”
Türk Kahvesi İçin Çok İnce, Filtre Kahve İçin Orta Kalınlıkta Öğütüm
Öğütüm kalınlığının manuel olarak ayarlanabildiğini söyleyen Zeren, kullanım detaylarını şöyle anlattı: “Sağ tarafta manuel bir ayar kolu var. Türk kahvesi için çok ince, filtre kahve için orta kalınlıkta ayar yapabiliyoruz. Taş sistemi olduğu için ayar neyse onu net şekilde veriyor.”
Sessiz Ve Dengeli Çalışıyor
Makinenin motor yapısına da değinen Mertcan Zeren, klasik sistemin avantajını şu şekilde aktardı: “Motor 220 volt. Motor doğrudan taşa bağlı değil, kayış–kasnak sistemi var. Bu sayede taş zorlanmıyor, motor da yıpranmıyor. Sessiz ve dengeli çalışmasının sebebi de bu.”
Bu Bir Kültür, Bir Hatıra
Makinenin maddi değerinin ölçülemeyeceğini belirten Zeren, konuya şu sözlerle noktayı koydu: “Buna bir fiyat biçmek mümkün değil. Benzer makineler için piyasada rakamlar konuşuluyor ama bu makine satılık değil. Bizim için değeri para ile ölçülemez. Bu bir kültür, bir hatıra.”
Yaşayan Bir Kültür Unsuru
Zeren Kuruyemiş’te hâlâ aktif olarak kullanılan taş değirmen, yalnızca kahve öğütmüyor; geleneksel esnaflık anlayışını ve geçmişten gelen üretim kültürünü de yaşatıyor. Dijitalleşen dünyada ayakta kalan bu 80 yıllık makine, Niksar’da geçmişle bugünü aynı dükkânda buluşturuyor.