Osmanlı Devleti’nin 1530 (Hicri 937) tarihli resmî kayıtlarında Tokat şehir merkezine ilişkin dikkat çekici bilgiler yer aldı. “Hâsshâ-i Pâdişâh-ı Âlem-penâh” başlığıyla kayda geçen belgede, Tokat’ın gelirlerinin doğrudan padişaha ait olduğu belirtildi. Kayıtta geçen “Nefs-i Tokat” ifadesi ile bilgilerin sadece şehir merkezini kapsadığı anlaşıldı.
O dönemdeki mahalle sayısı ve nüfus dağılımı
496 yıl önce tutulan kayıtlara göre Tokat’ta toplam 59 mahalle bulunuyordu. Bu mahallelerin 51’i Müslümanlara, 8’i ise gayrimüslimlere aitti. Osmanlı kayıtlarında gayrimüslimler için kullanılan “Gebrân” ifadesi, şehirdeki Hristiyan mahalleleri tanımlamak için kullanılıyordu.
Hane sayıları da şehir nüfusuna dair önemli veriler sundu. Tokat’ta toplam bin 487 hane yer alıyordu. Bunların 786’sı Müslüman, 701’i ise gayrimüslim hanelerden oluşuyordu. Kayıtlar, şehirdeki nüfus dengesinin birbirine yakın olduğunu gösteriyor.
Medreseler ve sosyal yapı
1530 tarihli kayıtta Tokat’ta 8 medresenin bulunduğu bilgisi yer alıyor. Bunun yanı sıra şehirde 4 büyük cami, 15 zaviye, 6 hamam ve 7 değirmen kayıt altına alınmış. Belgede ayrıca bir çayır, bir cemâ‘at ve şehre bağlı bir karye bulunduğu bilgisi de paylaşılıyor.
Bekâr erkek sayısı ve şehir geliri belirlendi
Kayıt defterine göre Tokat’ta toplam 392 mücerred, yani bekâr erkek bulunuyordu. Bunların 245’i Müslüman, 147’si gayrimüslim olarak kaydedildi. Şehrin yıllık hâsılı ise 835 bin 750 akçe olarak belirtildi.
Tokat padişaha doğrudan gelir sağlayan şehirler arasındaydı
Günümüzden yıllar yıllar önce Tokat’ın 16. yüzyılda hem nüfus hem de ekonomik açıdan öne çıkan bir Osmanlı şehri olduğu ortaya çıktı. Şehir, çok sayıda mahallesi, dini ve sosyal yapıları ile padişaha doğrudan gelir getiren merkezler arasındaydı. Günümüzde ise ekonomik zorluklar yaşıyor ve göç veriyor.