Tokat'ın Yeşilyurt ilçesinde bulunan Özdere Çayı'nda yüzlerce, hatta binlerce balık her yıl tekrarlanan zorlu bir mücadele veriyor. Yancı Köprüsü'ne yaklaşık 200 metre mesafedeki yapay şelale, yumurtlama dönemine giren tatlı su balıklarının doğal göç yolunu kesiyor. Haziran ayında üreme içgüdüsüyle akıntının tersine ilerleyen balıklar, daha serin ve oksijen bakımından zengin üst bölgelere ulaşmaya çalışırken bu engelle karşılaşıyor. Saatlerce hatta günlerce sıçrayarak geçmeye çalışan balıkların büyük bölümü başarılı olamıyor. Bu durum yalnızca balıkları değil, bölgedeki doğal yaşam döngüsünü de etkiliyor.
Özdere Çayı'ndaki yapay şelale balıkların üreme göçünü engelliyor
Haziran ayı, birçok tatlı su balığı türü için yılın en kritik dönemlerinden biri olarak kabul ediliyor. Sazan, kefal ve benzeri türler yumurtalarını bırakmak için akarsuların yukarı kesimlerine yöneliyor. Bunun temel nedeni, bu bölgelerde suyun daha serin olması ve çözünmüş oksijen miktarının yüksek seviyelerde bulunması. Ayrıca çakıllı ve sığ alanlar, yumurtaların güvenli şekilde gelişebilmesi için uygun ortam sunuyor.
Ancak Özdere Çayı üzerinde bulunan yapay şelale, balıkların doğal göç rotasında aşılması güç bir bariyer oluşturuyor. Akıntıya karşı yüzerek kilometrelerce yol kat eden balıklar, şelalenin önünde toplanıyor. Yüzlerce balığın aynı noktada tekrar tekrar sıçrayarak geçmeye çalıştığı görülürken, çoğu bu engeli aşamadan geri dönmek zorunda kalıyor.
Yüksek oksijenli bölgelere ulaşamayan balıklar risk altında
Yumurtlama döneminde balıkların hedefi yalnızca üreme alanlarına ulaşmak değil. Aynı zamanda gelişmekte olan yumurtalar için gerekli çevresel koşulları bulmak da büyük önem taşıyor. Yaz aylarının başlamasıyla birlikte durgun sularda sıcaklık yükseliyor ve oksijen oranı düşüyor. Buna karşılık akarsuların kaynak bölgelerine yakın kesimleri daha serin ve daha oksijenli yapısını koruyor.
Balıklar içgüdüsel olarak bu alanlara yöneliyor. Ancak göç yolunda bulunan yapay engeller, üreme başarısını azaltabiliyor. Üreme alanlarına ulaşamayan balıkların bir kısmı yumurtalarını uygun olmayan bölgelere bırakırken, bazıları ise yoğun enerji kaybı nedeniyle zayıf düşüyor. Bu durum uzun vadede balık popülasyonlarının azalmasına ve ekosistemdeki doğal dengenin bozulmasına yol açabiliyor.