Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, Şubat ayına ilişkin üretici–market fiyat farkları ile tarımsal girdi maliyetlerindeki değişimi kamuoyuyla paylaştı.
Bayraktar'ın yaptığı açıklamaya göre üretici ile market arasındaki en yüksek fiyat farkı yüzde 229,7 ile karnabaharda görüldü. Bayraktar, marul, kuru soğan ve pırasada da makasın 3 katı aştığını belirterek, hem tüketici fiyatlarındaki yükselişe hem de üreticinin artan maliyet baskısına dikkat çekti.
TZOB verilerine göre Şubat ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkı: Karnabaharda yüzde 229,7, Marulda yüzde 226,7, Kuru soğanda yüzde 223, Pırasada yüzde 218,7 olarak gerçekleşti. Bu oranlar, söz konusu ürünlerin markette üretici fiyatının 3,2 ila 3,3 katı seviyesinde satıldığını ortaya koydu.
Şubat ayında:Üreticide 12,36 TL olan karnabahar markette 40,75 TL’ye, Üreticide 16,29 TL olan marul 53,20 TL’ye, Üreticide 4 TL olan kuru soğan 12,92 TL’ye, Üreticide 16,18 TL olan pırasa ise 51,58 TL’ye satıldı. Veriler, tarladan tezgâha uzanan süreçte maliyet, lojistik ve aracılık zincirinin fiyatları katladığını gösterdi.
Markette En Çok Artan Marul
Şubat ayında markette yer alan 41 ürünün: 28’inde fiyat artışı, 13’ünde ise fiyat azalışı görüldü. Markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 50,3 ile marul oldu. Marulu şu ürünler izledi: Sivri biber: yüzde 34,2, Salatalık: yüzde 29,9, Kabak: yüzde 18,4, Limon: yüzde 16,3
Öte yandan markette fiyatı en fazla düşen ürün yüzde 14,2 ile yeşil soğan olarak kaydedildi. Fiyatı gerileyen diğer ürünler ise: Domates (yüzde 11,9), Kuru üzüm (yüzde 11,7), Yeşil mercimek (yüzde 10,4), Zeytinyağı (yüzde 9,8), Üreticide en sert düşüş karnabaharda
Şubat ayında üreticide 33 ürünün: 18’inde fiyat artışı, 7’sinde fiyat düşüşü, 8’inde ise fiyat değişimi görülmedi.
Üreticide en fazla fiyat düşüşü yüzde 29 ile karnabaharda yaşandı. Karnabaharı şu ürünler takip etti: Kuru soğan (yüzde 27,3), Domates (yüzde 12,8), Fındık (yüzde 9,1), Patates (yüzde 8,2)
Buna karşın üreticide en fazla fiyat artışı yüzde 49,9 ile marulda görüldü. Artış gösteren diğer ürünler: Sivribiber (yüzde 39,5), Patlıcan (yüzde 37,8), Salatalık (yüzde 36,3), Maydanoz (yüzde 31,9)
Arz-Talep Dengesi ve Mevsimsel Geçişler Fiyatları Hareketlendiriyor
Bayraktar, fiyat hareketlerinin temel nedenlerini arz-talep dengesi ve mevsimsel geçişle açıkladı. Güzlük dönemde üreticiler salatalık, patlıcan ve sivri biber üretimine yöneldi. Baharlık sezonda ise domates üretimi arttı. Domatesteki arz artışı üretici fiyatlarını aşağı çekerken; salatalık, patlıcan ve sivri biberde arzın azalması fiyat artışına yol açtı.
Karnabaharda talep daralması fiyatları geriletirken; kuru soğanda yüksek rekolteye bağlı arz fazlası ve sıcaklık artışının depolarda bozulmaya neden olması fiyat düşüşünü tetikledi. Üreticiler, ürün kaybını önlemek için soğanı düşük fiyattan piyasaya sunmak zorunda kaldı.
Marulda ise bazı bölgelerde aşırı yağışlar nedeniyle hasat yapılamaması arzı azalttı ve üretici fiyatlarını yükseltti.
Gübre, yem ve mazotta yıllık artış yüzde 30’u aştı
TZOB’un Ziraat Odaları aracılığıyla derlediği verilere göre Şubat ayında tarımsal girdilerde de dikkat çeken artışlar yaşandı.
Aylık değişim (Ocak’a göre), Amonyum sülfat gübresi: yüzde 4,2, 20.20.0 kompoze gübresi: yüzde 1,6, Amonyum nitrat: yüzde 1,3, DAP gübresi: yüzde 0,5, Üre gübresi: yüzde 0,2 düşüş
Yıllık değişim (Geçen yılın Şubat ayına göre)
20.20.0 kompoze gübresi: yüzde 38,5, Üre gübresi: yüzde 38,3, DAP gübresi: yüzde 35,4, Amonyum sülfat: yüzde 33,3, Amonyum nitrat: yüzde 29,3
Yem fiyatlarında da yükseliş sürdü: Besi yemi aylık yüzde 2,8, yıllık yüzde 34,3, Süt yemi aylık yüzde 2,7, yıllık yüzde 30,1
Elektrik fiyatları yıllık yüzde 12,8 artarken; tarım ilacı fiyatları yüzde 27,8 yükseldi. Mazot fiyatı ise Şubat ayında aylık yüzde 5,1, yıllık bazda yüzde 26,1 arttı.
Üretici maliyet baskısı altında
Açıklanan veriler, üretici ile market arasındaki fiyat farkının yüksek seyrettiğini, buna karşın üreticinin artan gübre, yem, mazot ve enerji maliyetleri nedeniyle ciddi bir maliyet baskısı altında olduğunu ortaya koydu.
Uzmanlar, tarım sektöründe sürdürülebilir üretim için girdi maliyetlerinin kontrol altına alınmasının ve üretici–tüketici arasındaki zincirin daha şeffaf hale getirilmesinin önemine işaret ediyor.
Şubat ayı verileri, hem tüketici fiyatlarındaki artışın hem de üreticinin artan maliyet yükünün tarım piyasasında yapısal sorunlara dikkat çektiğini gösteriyor.