Tokat’ın Almus ilçesi, Türkiye florası açısından dikkat çeken bir keşfe ev sahipliği yaptı. Omphalodes turcica adı verilen yeni bitki türü, Anatolian Journal of Botany’de yayımlanan bilimsel makale ile resmen tanımlandı. Çalışmada, türün Türkiye’nin kuzeyinden kaydedilen yeni bir takson olduğu vurgulandı.
Keşif Sivrin Dağı’ndaki kalkerli kaya çatlaklarında yapıldı
Araştırma verilerine göre Omphalodes turcica, Tokat ile Sivas arasında yer alan Sivrin Dağı çevresinde, yaklaşık 1750–1800 metre yükseltide, kalkerli kaya çatlaklarında yaşam sürüyor. Türün şu ana kadar yalnızca bu bölgeden bilindiği bildirildi.
Bilimsel sürecin başlangıcı ise bir doğa gözlemine dayanıyor. Haziran 2025’te Almus’ta doğa meraklısı Hacı Mustafa Uçar tarafından fotoğraflanan örnekler, akademik inceleme sürecini başlattı. Temmuz 2025’te gerçekleştirilen saha çalışmalarıyla çok sayıda örnek toplandı. Elde edilen materyaller herbaryum kayıtları ve literatür verileriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirildi.
Yakın akrabasından morfolojik özellikleriyle ayrılıyor
Yayımlanan makalede, Omphalodes turcica’nın yakın akrabası olan Omphalodes luciliae ile benzer görünümler taşıdığı ifade edildi. Ancak yeni türün daha uzun çiçek saplarına, daha küçük taç yapraklarına ve daha büyük meyvelere sahip olduğu belirtildi.
Görünüş, çiçek rengi ve yaprak formu bakımından benzerlik gösterse de ölçümsel ve morfolojik karakterler sayesinde tür düzeyinde net biçimde ayrıldığı kaydedildi. Bu farklılıkların bilimsel analizlerle ortaya konulduğu aktarıldı.
Tür yalnızca tek lokalitede biliniyor
Araştırma sonuçlarına göre Omphalodes turcica, şu an için yalnızca tip lokalite olarak tanımlanan Sivrin Dağı çevresinden biliniyor. Saha gözlemlerinde yaklaşık 80 ergin birey tespit edildi.
Bu sınırlı yayılış alanı ve düşük birey sayısı, türün korunma durumunu kritik hale getiriyor. Özellikle benzer kireçtaşı uçurumlarının taş veya mermer amaçlı işletmeye açılabilme riski gibi faktörler dikkate alınarak, türün IUCN ölçütlerine göre Kritik Tehlikede (CR B1ab(i)) kategorisinde değerlendirildiği bildirildi.
Türkiye florası için yeni bir bilimsel güncelleme
Makale yalnızca yeni tür tanımıyla sınırlı kalmadı. Çalışmada, daha önce Omphalodes luciliae alt türü olarak ele alınan bir takson için tür düzeyinde yeni kombinasyon önerildi. Bu takson Omphalodes pisidica adıyla tür statüsüne yükseltildi.
Söz konusu taksonun Isparta ve Antalya’daki iki farklı lokaliteden bilindiği ve konglomera kayaçları tercih ettiği ifade edildi. Böylece çalışma, Türkiye florasına hem yeni bir tür kazandırdı hem de mevcut sınıflandırmalara ilişkin önemli bir revizyon sundu.
Bilimsel yayın ve araştırmacılar
“A new species and a new combination of Omphalodes (Boraginaceae) from Türkiye” başlıklı makale, 2026 yılında Anatolian Journal of Botany dergisinin 10. cildinde (80–84. sayfalar) yayımlandı. Çalışmanın DOI numarası 10.30616/ajb.1860691 olarak paylaşıldı.
Bilimsel iletişim sorumlu yazarı Prof. Dr. Ergin Hamzaoğlu (Gazi Üniversitesi) olurken, Dr. Murat Koç (Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi) da çalışmada yer aldı. Keşfin ilk saha kaydını gerçekleştiren Hacı Mustafa Uçar’ın doğa gözlemi ise sürecin başlangıç noktası oldu.
Tokat’tan bilime önemli katkı
Almus’taki Sivrin Dağı’nda keşfedilen Omphalodes turcica, hem bölgesel biyolojik çeşitlilik hem de Türkiye florasının güncellenmesi açısından dikkat çekici bir gelişme olarak kayıtlara geçti. Sınırlı yayılışı ve düşük birey sayısı nedeniyle korunması gereken türler arasında gösterilen bitki, Tokat’ın doğal zenginliğini bir kez daha bilim dünyasının gündemine taşıdı.