Tokat’ın en hareketli ilçelerinden biri olan Turhal, son yıllarda ekonomik ve sosyal açıdan kaydettiği gelişmelerle adından sıkça söz ettiriyor. Yeşilırmak Vadisi’nin bereketli ovalarında kurulu olan ilçe, Kayseri Şeker Fabrikası’nın bölgeye kazandırdığı ekonomik canlılık ve doğuyu batıya bağlayan İstanbul yolu güzergahı üzerindeki stratejik konumu sayesinde göç alarak büyümeye devam ediyor. Tarihi derinlikleri, tarımsal zenginlikleri ve sanayi altyapısıyla Turhal, hem bölge halkı için bir cazibe merkezi hem de Türkiye’nin parlayan yıldızlarından biri haline geliyor.
Yeşilırmak’ın Bereketli Kucağında Bir İlçe
Turhal, Karadeniz Bölgesi’nin Orta Karadeniz Bölümü’nde, Yeşilırmak’ın suladığı verimli bir ovada yer alıyor. 911 km²’lik yüzölçümü ve 493 metre rakımıyla, etrafı dağlar ve yüksek tepelerle çevrili 3 km genişliğinde, 9 km uzunluğunda bir ovaya sahip. Bu coğrafi konum, ilçeyi tarım ve sanayi açısından avantajlı kılıyor. 2024 ADNKS verilerine göre ilçe merkezinde 61.621, köylerle birlikte toplamda 78.827 nüfusa sahip olan Turhal, Tokat’ın Erbaa’dan sonra en büyük ikinci ilçesi konumunda. Cumhuriyetin ilk yıllarında 3.000 civarında olan nüfusu, özellikle 1934’te kurulan Turhal Şeker Fabrikası ile başlayan sanayi hamlesi ve tarımsal gelişmelerle hızla artmış. 1935’te 5.687 olarak kaydedilen nüfus, bugün on binleri aşarak ilçenin büyüme hikayesini gözler önüne seriyor.
Kayseri Şeker Fabrikası: Bölgenin Ekonomik Lokomotifi
Turhal’ın ekonomik ve sosyal dönüşümünde en büyük pay sahiplerinden biri, 1934 yılında temeli atılan ve aynı yıl İsmet İnönü tarafından açılan Turhal Şeker Fabrikası’dır. Cumhuriyetin ilk sanayi yatırımlarından biri olan fabrika, sadece şeker üretimiyle değil, aynı zamanda tarım ve hayvancılık sektörlerine sağladığı katkılarla da bölgeye hayat vermiştir. 2018 yılında Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen ihale ile Kayseri Şeker bünyesine katılan fabrika, 569 milyon TL’lik yatırımla yeniden canlandırıldı. Kayseri Şeker’in vizyoner yaklaşımı, modernizasyon yatırımları ve çiftçi odaklı politikaları, Turhal Şeker Fabrikası’nı Türkiye’nin özelleştirme tarihinin yüz aklarından biri haline getirdi.
Fabrika, son yıllarda yapılan 40 milyon TL’yi aşan yatırımlarla teknolojik altyapısını güçlendirdi. 2023-2024 kampanya döneminde 120 bin ton şeker üretimi hedefleyen fabrika, Tokat, Sivas ve Amasya illerinde 3 il, 13 ilçe, 9 bölge ve 185 köyde 5.472 çiftçiyle pancar üretim sözleşmesi imzaladı. Bu süreçte, çiftçilere bayram ve motorin avansları gibi destekler sağlanarak tarımsal üretimin sürdürülebilirliği artırıldı. Ayrıca, fabrika bünyesinde açılan Pandoğa Tarım Marketleri ile çiftçilere ilaç, gübre ve sulama sistemleri gibi temel ihtiyaçlar sunuluyor.
Turhal Şeker Fabrikası’nın yan ürünleri olan küspe ve melas, hayvancılık sektörüne de önemli katkılar sağlıyor. Küspe, hayvan yemi olarak kullanılırken, melas maya ve alkol sanayinde temel hammadde olarak değerlendiriliyor. Bu döngü, ilçede tarım ve hayvancılığın entegre bir şekilde gelişmesine olanak tanıyor. Fabrikanın kampanya dönemlerinde sağladığı istihdam, sadece Turhal merkezde değil, çevre köylerde de ekonomik hareketliliği artırıyor.
Kayseri Şeker Fabrikası Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Akay, fabrikanın bölge için önemini şu sözlerle özetliyor: “Turhal Şeker Fabrikası, bugüne kadar devletin malıydı; artık milletin malı. Çiftçilerimizle birlikte bu fabrikayı daha onlarca yıl yaşatmak ve geliştirmek bizim görevimiz.”
İstanbul Yolu: Doğuyu Batıya Bağlayan Köprü
Turhal’ın büyümesindeki bir diğer önemli faktör, doğuyu batıya bağlayan İstanbul yolu üzerindeki stratejik konumu. Samsun-Amasya-Tokat güzergahında yer alan ilçe, tarih boyunca önemli bir geçiş noktası olmuştur. Milli Mücadele yıllarında Mustafa Kemal Atatürk’ün 1919’da Turhal’dan geçerek Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin kurulması emrini verdiği bu yol, bugün de ilçenin ekonomik ve sosyal hayatında kritik bir rol oynuyor. Turhal’a 25 km mesafede bulunan Tokat Havalimanı ve ilçedeki otobüs işletmelerinin Türkiye’nin her yerine düzenlediği seferler, ulaşım kolaylığını artırarak göç hareketlerini destekliyor.
Bu stratejik konum, Turhal’ı sadece bir tarım ve sanayi merkezi değil, aynı zamanda lojistik ve ticaret açısından da cazip bir bölge haline getiriyor. Tokat Valisi Dr. Ozan Balcı, ilçenin tarımsal potansiyelini ve ulaşım avantajlarını vurgulayarak, “Tokat’ın sulama göletlerinin tamamlanmasıyla tarımsal hasıla iki katına çıkacak. Yeni havalimanı ve ihracata dayalı tarımsal sanayi ile Tokat, kuzeyde tarımın başkenti olacak” diyor.
Göç ve Sosyo-Ekonomik Gelişim
Turhal, tarih boyunca göç hareketlerinin şekillendirdiği bir ilçe. 19. yüzyılda Kırım Savaşı, Şeyh Şamil Ayaklanması ve Osmanlı-Rus Savaşı sonrası Balkan ve Kafkas göçmenlerinin bir kısmı Turhal’a yerleştirilmişti. Günümüzde ise ekonomik fırsatlar ve sanayi yatırımları, ilçeyi yeni göç dalgalarının merkezi haline getirdi. Özellikle Kayseri Şeker Fabrikası’nın sağladığı istihdam olanakları ve tarımsal destekler, çevre illerden ve kırsal bölgelerden Turhal’a göçü teşvik ediyor.
İlçede 32 sanayi kuruluşu, 2 küçük sanayi sitesi ve 1 organize sanayi bölgesi bulunuyor. Organize sanayi bölgesinde 21 arsa tahsisi gerçekleştirilmiş, 11 firma üretime başlamış durumda. Bu sanayi altyapısı, ilçenin ekonomik çeşitliliğini artırarak yeni iş imkanları yaratıyor. Ayrıca, nakliye sektörü de Turhal Şeker Fabrikası’nın pancar, şeker ve küspe taşımacılığı sayesinde büyük bir ivme kazandı. Turhal Taşıyıcılar Kooperatifi Başkanı Cafer Soylu, “Kayseri Şeker, sadece çiftçiye değil, nakliyecilere ve bu sektördeki tüm esnafa kazanç sağlıyor” diyerek fabrikanın bölge ekonomisine katkısını vurguluyor.
Kültürel ve Sosyal Canlılık
Turhal, ekonomik büyümenin yanı sıra sosyal ve kültürel açıdan da gelişiyor. 2020 yılında açılan Millet Bahçesi, ilçenin en büyük halka açık sosyalleşme alanı olarak öne çıkıyor. Şeker Fabrikası bünyesindeki müze, Cumhuriyetin ilk yıllarından kalma tarihi eşyaları sergileyerek ilçenin sanayi mirasını yaşatıyor. Ayrıca, fabrika kampanya dönemlerinde düzenlenen törenler, Kur’an tilavetleri ve yöresel halk oyunları gösterileriyle Turhal, bayram havasında bir sosyal atmosfere sahip