Tokat’ın Reşadiye ilçesindeki Tomağan Mezarlığı’nda yıllarca hayvanlara “tuz taşı” diye yalatılan kayaların, Anadolu beylikleri döneminde yaşamını yitiren Türk askerlerine ait mezar taşları olduğu ortaya çıktı. Arkeolojik incelemeler, bölgede yaşanan Tacettinoğulları–Hacıemiroğulları savaşıyla bağlantılı 100’e yakın mezarın izini sürdü.
Tokat’ın Reşadiye ilçesine bağlı Tomağan Köyü’nde bulunan tarihi mezarlık, yüzyıllar boyunca halk arasında “gavur mezarlığı” olarak anıldı. Ancak Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi (TOGÜ) akademisyenleri ve yerel tarihçiler tarafından yürütülen incelemeler, bölgedeki taşların sanılandan çok farklı bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koydu.
Uzmanlara göre burada bulunan taşlar, 14. yüzyılda Tacettinoğulları Beyliği ordusuna mensup askerlerin mezar taşları. O dönem bölgede hüküm süren Tacettinoğulları ile Hacıemiroğulları beyliği arasındaki kanlı savaşın izleri, Tomağan Mezarlığı’nda hâlâ görülebiliyor.
Tarihî kaynaklara göre, Hacıemiroğulları Beyliği hükümdarı Hacı Emir İbrahim Bey hastalanınca oğlu Süleyman Bey’i tahta çıkardı. Ancak iyileştikten sonra tahtı geri almak isteyince baba-oğul arasında büyük bir anlaşmazlık doğdu. Bu iç çekişmeden faydalanmak isteyen Tacettinoğulları Beyi Tacettin Bey, Niksar’dan 12 bin kişilik bir orduyla Reşadiye yönüne sefere çıktı.
Süleyman Bey, Tacettin Bey’in bu hamlesini haber alınca Tomağan çevresinde pusu kurdu. Meydana gelen çarpışmada Tacettin Bey ve yaklaşık 3 bin askeri hayatını kaybetti. Bu savaş, bölgedeki güç dengesini Hacıemiroğulları lehine değiştirdi ve Tacettinoğulları Beyliği tarih sahnesinden silindi.
Yıllar boyunca halk tarafından “hayvanlara tuz yalatma taşı” olarak kullanılan bu kayalar, aslında savaşta ölen askerlerin mezar taşlarıydı. Taşların üzerindeki yıpranmış motifler, Selçuklu üslubuna benzer geometrik bezemeler ve bazı Arapça yazı izleri, buranın Müslüman-Türk mezarlığı olduğunu ortaya koydu.
Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tarih Bölümü Dr. Öğretim Üyesi İsmail Turan, konuya ilişkin şu bilgileri verdi:“Hacı Emir İbrahim Bey’in hastalığı sonrası yerine geçen oğlu Süleyman Bey ile yaşadığı taht mücadelesinden yararlanmak isteyen Tacettin Bey, Niksar’dan 12 bin kişilik ordusuyla sefere çıkar. Ancak Tomağan Mezarlığı’nda Süleyman Bey’in kurduğu pusu sonucu 3 bin askeriyle birlikte hayatını kaybeder. Daha önce ‘gavur mezarlığı’ olarak bilinen yerin yapılan araştırmalarla Türk-Müslüman mezarlığı olduğu tespit edilmiştir. Yaklaşık 100 mezarın yeri kesin olarak belirlenmiştir.”
Tomağan Mezarlığı’nda yapılan arazi taramaları, bölgedeki taşların savaş alanı mezarlarına ait olduğunu net biçimde gösterdi. Jeofizik ölçümler ve yüzey taramalarıyla 100’e yakın mezarın izi belirlendi. Uzmanlara göre Tacettin Bey’in naaşı muhtemelen sağ kalan askerleri tarafından Niksar’a götürülüp oraya defnedildi.
Arkeologlar, bu keşfin yalnızca Tokat değil, Anadolu beylikleri tarihi açısından da büyük önem taşıdığını belirtiyor. Çünkü bu mezarlık, 14. yüzyıldaki bölgesel savaşların somut tanıklarından biri olarak değerlendiriliyor.
Bugün Tomağan Mezarlığı, Tokat’ın tarihî kimliğine yeni bir boyut kazandırıyor. Bölge artık “gavur mezarlığı” değil, Türk-İslam mirasının bir parçası olarak kabul ediliyor. Reşadiye Belediyesi ve Tokat İl Kültür Müdürlüğü, mezarlığın korunması ve belgelendirilmesi için çalışma başlattı.
Bölge halkı ise bu yeni bilgilere hem şaşırmış hem de gururlu:“Yıllarca keçilere tuz yalattığımız taşların altında dedelerimizin yattığını öğrenmek bizi derinden etkiledi,” diyen köylüler, alanın koruma altına alınmasını istiyor.
Uzmanlara göre bu keşif, Tacettinoğulları Beyliği’nin tarih sahnesindeki son dönemine dair önemli ipuçları içeriyor. Mezarlığın belgelenmesiyle birlikte hem bölgenin turizm potansiyeli artacak hem de Tokat’ın beylikler dönemindeki rolü yeniden değerlendirilecek.
Dr. Turan’ın ifadesiyle, “Tomağan Mezarlığı, Türklerin Anadolu’daki siyasi ve askerî varlığını somutlaştıran önemli bir kanıt niteliğinde.”