Yemen'in Hadramut Vadisi'nde yer alan tarihi Şibam şehri, mimarlık tarihi açısından dünyanın en sıra dışı yerleşim yerlerinden biri olarak kabul ediliyor. Günümüzde yaklaşık 7 bin kişinin yaşadığı bu surlarla çevrili kadim kasaba, insanlık tarihinin ilk apartman tarzı yapılarına ev sahipliği yapıyor. Batılı kaynaklar tarafından "en eski gökdelenler şehri", "Çölün Manhattan'ı" veya "Çölün Şikagosu" gibi unvanlarla anılan Şibam, dikey mimarisi ve antik kent planlamasıyla görenleri hayrete düşürüyor.
Şehrin geçmişi milattan sonra 3. yüzyıla kadar uzanıyor. Hadramut Krallığı'nın başkenti Şebve'nin yıkılmasının ardından başkent unvanını alan Şibam, antik ticaret yolları üzerindeki stratejik konumu sayesinde uzun yıllar boyunca zengin ve müreffeh bir merkez haline geldi. Yaklaşık 1700 yıldır kesintisiz olarak içinde yaşamın devam ettiği tahmin edilen bu tarihi şehir, 1982 yılında benzersiz mimari yapısı ve kültürel değeri nedeniyle UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edildi.
Kerpiçten yükselen 30 metrelik devasa yapılar
Şibam'ı eşsiz kılan en büyük özelliği, şehirde bulunan yaklaşık 500 yapının tamamının kerpiçten inşa edilmiş olmasıdır. Yükseklikleri 5 ile 11 kat arasında değişen bu binalar, 30 metreyi aşan yükseklikleriyle dünyadaki en yüksek kerpiç yapılar unvanını elinde bulunduruyor. Evlerin çoğunda her katta bir ya da iki daire yer alacak şekilde bir yerleşim planı uygulanmıştır. Bitişik nizamda inşa edilen evlerin arasında sadece 1-2 metrelik dar geçitlerin bırakıldığı bu dikey mimari, aslında estetik bir kaygıdan ziyade, şehri o dönemlerde sıkça yaşanan bedevi saldırılarından korumak amacıyla bir savunma stratejisi olarak geliştirilmiştir.
Şehirdeki yapıların büyük bir kısmı 16. yüzyıldan kalma olsa da, kerpiç malzemenin doğası gereği binalar rüzgar ve yağmur gibi hava olaylarından çabuk yıpranmaktadır. Bu nedenle evlerin dış cephelerine düzenli olarak kalın bir mantolama işlemi uygulanmakta ve belirli aralıklarla elden geçirilmektedir. Şehrin yakınlarında bulunan Tarim kasabasındaki El-Minder Camii'nin 53 metre uzunluğundaki kerpiç minaresi de bölgedeki dikey kerpiç mimarisinin en uç örneklerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir.
Doğal afetler ve savaşın gölgesinde bir miras
Tarih boyunca pek çok onarım ve yıkım gören Şibam, son yıllarda büyük tehditlerle karşı karşıya kalmıştır. 2008 yılında bölgede yaşanan yoğun yağışlar sonrası meydana gelen sel felaketi, kerpiç binaların temellerine büyük zarar vermiş ve bazı binaların çökmesine neden olmuştur. Doğal afetlerin yanı sıra Yemen'de yaşanan iç savaş da bu tarihi dokuda ciddi tahribatlar yaratmıştır.
Ayrıca 2009 yılında terör örgütü El Kaide tarafından şehri ziyaret eden turistlere yönelik düzenlenen ve 6 kişinin hayatını kaybettiği bombalı saldırı, bölgedeki güvenlik risklerini artırmıştır. Yaşanan tüm bu olumsuz gelişmelerin ardından UNESCO, Şibam'ı 2015 yılında Eski San'a şehri ile birlikte "risk altındaki kültürel varlıklar" listesine almıştır. Dünyanın ilk gökdelenlerine ev sahipliği yapan bu kadim miras, günümüzde hem iklimsel zorluklara hem de savaşın yıkıcı etkilerine karşı direnmeye çalışmaktadır.
