Tokat’ın İlk Milletvekilleri Kimlerdi?
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasıyla birlikte Anadolu’nun farklı şehirlerinden seçilen milletvekilleri, Millî Mücadele yıllarında ülkenin geleceğini belirlemek üzere Ankara’da bir araya geldi.
Tokat da Birinci Mecliste temsil edilen şehirler arasında yer aldı. Tokat milletvekilleri arasında belediye başkanlığı yapmış isimlerin yanı sıra askerler, tüccarlar, çiftçiler ve hukuk alanında görev üstlenmiş kişiler bulunuyordu.
TBMM kayıtlarında yer alan bilgilere göre, Birinci Meclis döneminde Tokat milletvekili olarak kayıtlara geçen isimlerden bazıları görevlerini sürdürürken bazıları ise Meclise katılamadı veya görevlerinden ayrıldı.

İşte Tokat’ın 1. dönem milletvekilleri ve hayat hikâyeleri:

1. Memet Şükrü Keskin (Şeyh Şükrü Efendi)
1880 yılında Sivas’ta dünyaya gelen Memet Şükrü Keskin, Tokat’ın ilk dönem milletvekilleri arasında yer aldı. Babasının adı Mehmet, annesinin adı Mevlüde olan Keskin, medrese eğitimi aldı ve Arapça öğrendi.
Ticaretle uğraşan Keskin, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Reisliği ve Belediye Reisliği görevlerinde bulundu. Millî Mücadele döneminde Tokat’ı temsilen Birinci Meclise milletvekili seçildi.
Ancak Keskin, Meclis çalışmalarına katılmadan önce, 4 Mayıs 1920 tarihinde milletvekilliğinden istifa etti. Yerine Hoca Fehmi Efendi geldi.
Evli ve 7 çocuk babası olan Memet Şükrü Keskin, 10 Eylül 1948 tarihinde hayatını kaybetti.

2. Mehmet Rifat Arkun (Rifat Bey)
1872 yılında Tokat’ta doğan Mehmet Rifat Arkun, hem yerel yönetimlerde hem de Millî Mücadele döneminde önemli görevler üstlendi.
Babası Ahmet, annesi Naziye olan Arkun, Tokat Rüştiyesinde eğitim gördü. Meslek hayatında Mülki İdare Amiri, Liva Muhasebe Kalemi Kâtibi, Tokat ve Amasya Tahrirat ve Liva İdare Heyeti Kâtibi olarak görev yaptı.
Isparta, Amasya ve Çorum'da Tahrirat Müdürlüğü görevlerinde bulunan Arkun, daha sonra Tokat Belediye Başkanlığı yaptı.
Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyeliğinde de bulunan Arkun, Erzurum Kongresi'ne Tokat temsilcisi olarak katıldı. Millî Mücadele dönemindeki faaliyetlerinin ardından Birinci Mecliste Tokat milletvekili olarak görev aldı.
Mehmet Rifat Arkun, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 1. Şube Başkanlığı görevini de üstlendi.
Evli ve 5 çocuk babası olan Arkun, 23 Ocak 1945 tarihinde hayatını kaybetti.

3. İzzet Genca (İzzet Bey)
1863 yılında Tokat’ta dünyaya gelen İzzet Genca, şehrin ticaret ve tarım hayatında faaliyet gösteren isimler arasında bulunuyordu.
Babası Ömer, annesi Sündüs olan Genca, tarım ve ticaretle uğraştı. Tokat Belediye Reisliği ve Meclis-i İdare Azalığı görevlerini yürüttü.
Yerel yönetimlerde edindiği tecrübenin ardından Birinci Meclise Tokat milletvekili olarak seçildi.
Evli ve 2 çocuk babası olan Genca’nın vefat tarihi konusunda TBMM kaynaklarında farklı kayıtlar bulunuyor.
Nüfus kayıtlarında 1 Nisan 1923 tarihi yer alırken, Hariciye Vekâletinin 1 Nisan 1923 tarihli telgrafında 31 Mart 1923 tarihinde hayatını kaybettiği bilgisi bulunuyor. Bu bilginin 3 Nisan 1923 tarihli Meclis oturumunda Genel Kurula bildirildiği kaydediliyor.
Türk Parlamento Tarihi Araştırma Grubu yayınında ise 21 Mart 1923 tarihi yer alıyor.

4. Hacı Mustafa Süsoy (Mustafa Vasfi Bey)
1876 yılında Tokat’ta doğan Hacı Mustafa Süsoy, asker kökenli Tokat milletvekilleri arasında yer aldı.
Babası Osman, annesi Nefise olan Süsoy, Tokat Rüştiyesinde eğitim gördü. Askerlik hayatında piyade binbaşı rütbesine kadar yükseldi.
Çatalca Ordusu Ürgüp Taburu Bölük Komutanlığı ve Karargâh Subaylığı görevlerinde bulunan Süsoy, Millî Mücadele yıllarında siyasete girdi.
Birinci Meclise Tokat milletvekili olarak seçilen Süsoy, sonraki dönemlerde de milletvekilliğini sürdürdü.
Tokat’ı TBMM'nin 1, 2, 3 ve 4. dönemlerinde temsil ederek dört dönem üst üste milletvekilliği yaptı.
Kırmızı-Yeşil Şeritli İstiklâl Madalyası sahibi olan Hacı Mustafa Süsoy, evli ve 3 çocuk babasıydı.
Süsoy, 11 Ekim 1934 tarihinde hayatını kaybetti.

5. Hoca Fehmi Efendi
Birinci Meclis döneminde Tokat milletvekili olarak kayıtlara geçen isimlerden biri de Hoca Fehmi Efendi oldu.
TBMM kayıtlarına göre Hoca Fehmi Efendi, milletvekilliğinden istifa eden Memet Şükrü Keskin'in yerine seçildi.
Ancak mazeret bildirmesi nedeniyle Meclis çalışmalarına katılamadı. Daha sonra yerine Mustafa Vasfi Bey seçildi.
Hoca Fehmi Efendi'nin yaşamına ilişkin bilgiler ise oldukça sınırlı.
TBMM kaynak notlarında, özlük dosyasında herhangi bir belgeye rastlanmadığı ve MERNİS üzerinden nüfus kaydının çıkarılamadığı belirtiliyor.
Bu nedenle doğum tarihi, mesleği ve ölüm tarihi gibi kişisel bilgileri kesin olarak tespit edilemiyor.

6. Ahmet Hamdi Mütevellioğlu (Hamdi Bey)
1887 yılında Tokat’ta dünyaya gelen Ahmet Hamdi Mütevellioğlu, Birinci Mecliste Tokat milletvekili olarak görev yapan isimlerden biriydi.
Babası Mehmet Enver, annesi Müslime olan Mütevellioğlu, Tokat Rüştiyesinde eğitim gördü.
Ticaret ve ziraatla uğraşan Mütevellioğlu, 1920 yılında açılan Türkiye Büyük Millet Meclisinin ilk döneminde Tokat milletvekili olarak yer aldı.
TBMM biyografi kayıtlarına göre bekâr olan Ahmet Hamdi Mütevellioğlu, 25 Nisan 1932 tarihinde hayatını kaybetti.
Tokat’ın Siyasi Tarihinde Birinci Meclisin Yeri
Tokat’ın Birinci Meclisteki temsilcilerinin geçmişlerine bakıldığında, farklı meslek gruplarından gelen isimlerin milletvekilliği yaptığı görülüyor.
Belediye başkanları, askerler, tüccarlar, çiftçiler ve çeşitli idari görevlerde bulunan isimler, Millî Mücadele döneminde Tokat’ın Ankara’daki temsilinde rol üstlendi.
Özellikle Mehmet Rifat Arkun’un Erzurum Kongresi'ne Tokat temsilcisi olarak katılması, Hacı Mustafa Süsoy’un askerlik geçmişi ve İstiklâl Madalyası sahibi olması, dönemin siyasi ve askerî şartlarını yansıtan ayrıntılar arasında yer alıyor.
Birinci Mecliste Tokat adına milletvekili olarak kayıtlara geçen isimlerin görev süreleri ise birbirinden farklılık gösteriyor. Bazıları Meclis çalışmalarında aktif olarak yer alırken bazıları istifa veya mazeret nedeniyle görev yapamadı.
Tokat’ın TBMM’deki temsil geçmişi, sonraki yasama dönemlerinde de farklı isimlerle devam etti.
Tokat’ın 1. dönemden 28. döneme uzanan milletvekilleri araştırmasının sonraki bölümünde, 1923-1927 yıllarını kapsayan 2. dönem Tokat milletvekillerinin yaşamları ve siyasi faaliyetleri ele alınacak.





