TEPAV (Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı) ve Global Settlement Layer verilerine göre hazırlanan analiz, Türkiye’deki şehirlerin 1975–2020 yılları arasındaki 45 yıllık kentsel genişleme eksenlerini ortaya koydu. Sanayileşme, göç dalgaları ve ulaşım hatlarının etkisiyle şekillenen süreçte Türkiye genelinde 44 ilin kentsel ağırlık noktası batıya kaydı.
Bölge İllerinde Dikkat Çeken Eksen Kaymaları
Harita verilerine göre Karadeniz ve İç Anadolu kesişimindeki bölge illerinde, Türkiye genelindeki batıya kayma eğiliminden farklı olarak doğu yönlü büyüme aksı öne çıktı. Bu süreçte Tokat kent merkezi ağırlık noktasını 2 kilometre doğuya kaydırırken, komşu il Samsun 4,5 kilometre doğu yönlü genişleyerek bölgedeki en yüksek doğu akslı büyümelerden birini sergiledi. Benzer şekilde Yozgat’ta kentsel büyüme yönü 3,5 kilometre, Çorum’da ise 1,5 kilometre doğuya doğru gerçekleşti. Bölgedeki diğer komşu il Sivas ise bu durumun aksine 3,5 kilometre batıya kayarak farklı bir genişleme hattı izledi.
Türkiye Genelinde Uç Noktadaki İller Ve Metropoller
Çalışmada Türkiye genelinde en belirgin yönsel değişimi gösteren iller de netleşti. Ülke genelinde en yüksek batı yönlü büyüme 7,3 kilometre ile Muğla'da kaydedilirken, en net kuzey yönlü kayma 7,5 kilometre ile Balıkesir'de görüldü. İç Anadolu'nun köklü kenti Konya 4 kilometre güneye kayarken, Akdeniz temsilcileri Isparta ve Antalya kentsel eksenlerini 5,5 kilometre doğuya taşıdı.
Dev metropollerde ise büyümenin ana yönü kuzeybatı oldu. İstanbul’un kentsel ağırlık noktası 5,4 kilometre batı ve 3,3 kilometre kuzey yönünde hareket ederken, başkent Ankara’da bu genişleme 2,9 kilometre batı ve 5,3 kilometre kuzey olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, elde edilen bu verilerin önümüzdeki dönemde kentsel dönüşüm, altyapı ve ulaşım yatırımlarında kritik bir rehber işlevi göreceğini belirtiyor.