Tokat’ın sarp dağları ve bereketli ovaları arasında, asırlık taş ve ahşap evlerin duvarlarında artık sadece rüzgarın sesi yankılanıyor. İspanya'da "España Vacía" (Boş İspanya) olarak adlandırılan kırsal çöküş hikayesinin bir benzeri, bugün Tokat’ın pek çok köyünde sessizce yaşanıyor. Nüfusun büyük şehirlere göçü, geride sadece anıları ve kapısına kilit vurulmuş haneleri bırakıyor.
Nüfusu 100’ün altına düşen köyler alarm veriyor
Güncel veriler, Tokat genelinde birçok köyün nüfusunun kritik eşik olan 100 kişinin altına düştüğünü gösteriyor. Özellikle merkeze uzak ilçelerin dağ köylerinde, genç nüfusun tamamen çekilmesiyle birlikte demografik bir kriz kapıya dayanmış durumda. Bu köylerin "hayalet köy" olma riskine karşı, İspanya’nın uyguladığı radikal çözüm yöntemleri yerel yönetimler için bir yol haritası sunabilir.
İspanya nasıl mücadele ediyor?
İspanya’nın Rubiá belediyesi, köyün ölmesini engellemek için yerleşecek ailelere aylık 100-150 Euro hibe desteği sağlıyor. Belediye Başkanı Román Rodríguez, "Köyümüz ölmesin diye elimizden geleni yapıyoruz" diyerek bu mücadelenin hayatiyetini vurguluyor.
Öte yandan, Picos de Europa bölgesindeki belediyeler daha cesur bir adım atarak, şehirli ailelere ücretsiz ev teklif ediyor. Cabrales ve Llanes gibi bölgelerde, restore edilmiş geleneksel evler 10-20 yıllığına ücretsiz kullanıma sunuluyor. Bu programın şartları ise oldukça net:
-
En az 5 yıl köyde kalma taahhüdü.
-
Çocukların yerel okula kaydettirilmesi.
-
Yerel ekonomiye katkı sağlanması.
Tokat köyleri için canlanma formülü
Tokat'ın kültürel mirasını yansıtan boş konakların ve köy evlerinin benzer bir stratejiyle ekonomiye kazandırılması, bölgeyi yeniden canlandırabilir. Uzmanlar, sadece maddi desteğin yeterli olmadığını, internet altyapısının güçlendirilmesiyle "uzaktan çalışan" profesyonellerin bu bölgelere çekilebileceğini belirtiyor.
İspanya'da başarıya ulaşan örneklerde, köylere yerleşenlerin çoğunluğunun grafik tasarımcılar, yazılımcılar ve online eğitmenler olduğu görülüyor. Tokat'ın eşsiz doğası ve sakin yaşamı, dijital göçebeler için cazibe merkezi haline getirilirse; 100 kişinin altına düşen köylerde okul zilleri yeniden çalabilir.
Mirası koruma mücadelesi
Kırsal boşalma sadece bir nüfus sorunu değil, aynı zamanda bir kültür kaybıdır. Tokat’ın geleneksel mimarisi ve tarım kültürü, köyler boş kaldıkça yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. İspanya’da uygulanan "Büyüleyici Köyler" projesi gibi restorasyon destekleri, Tokat’ın tarihi dokusunu koruyarak bu köyleri turizm ve yerleşim için yeniden cazip kılabilir.
Tokat köylerindeki bu sessiz drama karşı atılacak adımlar, sadece demografik bir sorunu çözmekle kalmayacak; aynı zamanda Anadolu’nun binlerce yıllık yaşam kültürünü geleceğe taşıyacaktır.