İklim Değişikliği Karadeniz’i Yangına Duyarlı Hale Getiriyor
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Doğanay Tolunay’dan Karadeniz Bölgesi için çarpıcı bir uyarı geldi. AA muhabirine konuşan Tolunay, özellikle Doğu ve Orta Karadeniz’in iç kesimlerinde, iklim değişikliğine bağlı olarak orman yangınlarının ciddi şekilde artabileceğini söyledi.
Tolunay’a göre sıcaklık artışları ve kuraklık, Karadeniz’i yangına daha açık bir ekosistem haline getiriyor. Özellikle Artvin, Rize, Erzurum’a bakan dağlık iç kesimler ile Kastamonu, Bolu, Karabük gibi illerde yangın riski giderek yükseliyor.
Veriler Endişe Verici: Yangın Sayısı Artıyor
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın verileri de bu durumu destekliyor. 2024 yılının Ocak-Temmuz döneminde Türkiye genelinde 4.477 yangın çıktı. Bunların 1.928’i ormanlık alanlarda, 2.549’u ise orman dışı alanlarda meydana geldi. Bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yangın sayısı artmış durumda.
Karabük’te yaşanan büyük çaplı orman yangını da Karadeniz’in artık yangın bakımından güvenli bir bölge olmadığını ortaya koydu. Daha önce Trabzon, Kastamonu gibi illerde de orman yangınları yaşanmıştı.
Karadeniz’de Yangınlar Sonbaharda Başlıyor
Prof. Dr. Tolunay’a göre Karadeniz’de yangın mevsimi klasik yaz aylarıyla sınırlı değil. Özellikle sonbahar ve kış aylarında çıkan yangınlar, bu bölgenin yangınla mücadelede özel bir yaklaşım gerektirdiğini gösteriyor.
Bölgenin yaz aylarında aldığı yağışlar sayesinde orman altı örtüsündeki otlar hızla büyüyor. Ancak sonbaharda bu otlar kuruyarak "ince yanıcı madde yükü" oluşturuyor. Bu da kasım ayı sonrası başlayan lodos fırtınalarında yangın riskini artırıyor.
Tolunay, bu süreçte fındık üreticilerinin bahçe temizlikleri veya rüzgar nedeniyle birbirine temas eden elektrik hatlarının da yangınlara neden olduğunu belirtti.
"Yangın Mevsimi Değil, Yangın Yılı" Uyarısı
“Artık sadece 1 Mayıs – 1 Kasım arası değil, tüm yıl boyunca yangınlara hazırlıklı olmalıyız,” diyen Tolunay, Karadeniz’de çıkan yangınların genellikle yangına müdahale ekiplerinin hazır olmadığı dönemlerde başladığını vurguladı.
Bu nedenle yangınlarla mücadelede kullanılan helikopter, uçak ve orman işçilerinin tüm yıla yayılmış bir planlamayla görev alması gerektiğini ifade etti.
Karadeniz Ormanları Yangına Dayanıklı Değil
Akdeniz bölgesindeki kızılçam ormanları yangın sonrası kendini yenileyebiliyor. Ancak Karadeniz ormanları bu konuda oldukça zayıf. Prof. Dr. Tolunay, bölgedeki kayın, gürgen, kestane, karaçam, ladin ve göknar ağaçlarının yangınla doğal uyumu olmadığını, bu nedenle yanan alanların tekrar yeşermesinin uzun yıllar alabileceğini söyledi.
Karabük’te yanan karaçam ormanlarında kozalak sayısının az olduğunu, bu nedenle doğal tohumlanmanın imkânsız hale geldiğini belirten Tolunay, fidan stoklarının yetersiz kalması durumunda ormanların yeniden yeşertilmesinin zorlaşacağını da vurguladı.
Tohum Bankası ve Fidanlıklar Güçlendirilmeli
Mega yangınlara karşı hazırlıklı olabilmek için, Tolunay’a göre mutlaka bölgesel tohum bankaları ve güçlü fidanlık sistemleri kurulmalı. Çünkü başka bölgelerden getirilecek fidanlar, genetik kirlilik riski taşıyor.
Ayrıca Karadeniz'in nemli iklimi nedeniyle dikilen fidanlar, hızlı büyüyen otlar tarafından boğulabiliyor. Bu da dikim sonrası “diri örtüyle mücadele” adımlarının zorunlu hale gelmesine neden oluyor.
Geleceğe Dair Projeksiyonlar: %30’a Kadar Artış
Tolunay, yangın havası indislerinin iklim verilerine dayalı olarak yüzde 30’a kadar artabileceğini, özellikle Doğu Karadeniz’in iç kesimlerinde bu artışın daha belirgin olacağını söylüyor. Orta ve Batı Karadeniz’deki artış oranı ise yüzde 10-20 seviyelerinde öngörülüyor.
Bu veriler doğrultusunda Karadeniz’de yangın riski azımsanmayacak boyutlara ulaşıyor. İklim krizinin etkisiyle bu bölgelerdeki orman yangınları artık istisna olmaktan çıkıp olağan hale geliyor.
Karadeniz için Yeni Bir Yangın Stratejisi Şart
Tüm bu değerlendirmeler, Karadeniz için yangınla mücadelede yeni bir döneme girildiğini gösteriyor. Mevsimsel planlamalar yerini yıl boyunca hazırlıklı olmaya bırakmalı. Hem insan kaynağı hem de teknik altyapı açısından Karadeniz'in yeni yangın risklerine karşı dirençli hale getirilmesi gerekiyor.
Prof. Dr. Doğanay Tolunay’ın açıklamaları, Türkiye’nin kuzeyinde de artık yangınla birlikte yaşamayı öğrenmemiz gerektiğini açıkça ortaya koyuyor.
