Arşivlerden çıkan 1940 tarihli Tokat Nahiye (Bucak) Haritası, kentin yaklaşık 86 yıl önceki idari yapılanmasını gözler önüne seriyor. Günümüzde ilçeler üzerinden yönetilen Tokat’ta, o dönemde birçok yerleşim merkezi nahiye (bucak) statüsünde bulunuyor ve il sınırları bugünkünden farklı bir idari organizasyonla yönetiliyordu.
Haritada Tokat; Artova, Erbaa, Niksar, Reşadiye, Tokat Merkez ve Zile olmak üzere altı ana kaza (ilçe) altında toplanırken, her ilçeye bağlı çok sayıda bucak yer alıyor. Özellikle bugün ilçe olan bazı yerleşimlerin o yıllarda bucak olarak gösterilmesi dikkat çekiyor.
Bugünkü İlçeler Bir Zamanlar Bucaktı
1940 haritasına göre Tokat Merkez kazasına bağlı Turhal, Almus, Pazar, Dökmetepe ve Gökdere bucak olarak yer alıyor. Günümüzde ilçe statüsündeki Turhal, Almus ve Pazar’ın geçmişte merkez kazaya bağlı idari birimler olması, Tokat’ın yönetim yapısındaki dönüşümü ortaya koyuyor.
Zile kazasında İğdir nahiyesi, Artova kazasında ise Kızılca ve Sulusaray bucakları bulunuyor. Sulusaray’ın daha sonraki yıllarda ilçe olması, haritanın tarihsel değerini artıran ayrıntılardan biri olarak öne çıkıyor.
Erbaa’nın Eski İdari Yapısı Dikkat Çekiyor
Haritada en fazla bucak çeşitliliğine sahip bölgelerden biri Erbaa olarak görülüyor. Karayaka, Hayatı, Sonusa, Bidevi, Tekke, Destek ve Kozlu bucakları Erbaa kazasına bağlı idari merkezler olarak gösterilmiş durumda.
Bugün mahalle veya belde olarak bilinen birçok yerleşimin geçmişte nahiye statüsünde olması, bölgenin nüfus ve yönetim açısından farklı bir organizasyona sahip olduğunu gösteriyor.
Niksar ve Reşadiye’nin Tarihi Sınırları
1940 yılı haritasında Niksar kazası; Niksar Merkez, Ladik ve Çamiçi bucaklarından oluşurken, Reşadiye kazasına bağlı Bereketli nahiyesi ayrı bir idari birim olarak yer alıyor. Bu yapı, Kelkit Havzası’ndaki yerleşimlerin tarihsel idari dağılımına ışık tutuyor.
Bucak Sistemi Ne Zaman Kaldırıldı?
Türkiye’de uzun yıllar kullanılan nahiye (bucak) sistemi, idari yapının yeniden düzenlenmesiyle birlikte zamanla işlevini yitirdi. Özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren birçok bucak önce belediye, ardından ilçe statüsü kazanırken, bucak teşkilatları ise tamamen kaldırıldı.
