Türkiye Büyük Millet Meclisinin kuruluşundan günümüze kadar Tokat'ı parlamentoda temsil eden milletvekilleri, hazırlanan haber dizisiyle okuyucularla buluşturulmaya devam ediyor. Cumhuriyet tarihine tanıklık eden siyasetçilerden günümüz milletvekillerine kadar uzanan araştırmada, Tokat'ın Meclisteki temsil geçmişi dönem dönem ele alınıyor.

Haber dizisinin ilk bölümünde, 1920 yılında açılan Birinci Mecliste Tokat'ı temsil etmek üzere seçilen milletvekillerinin hayatları, meslekleri ve siyasi geçmişleri incelendi. İkinci bölümde 1923-1927 yılları arasında görev yapan 2. Dönem, üçüncü bölümde 1927-1931 yıllarındaki 3. Dönem, dördüncü bölümde ise 1931-1935 yıllarını kapsayan 4. Dönem Tokat milletvekillerine yer verildi.

Araştırmanın beşinci bölümünde, 1935-1939 yılları arasında görev yapan 5. Dönem Tokat milletvekilleri mercek altına alındı. Cumhuriyet'in kurumsallaşma sürecinin devam ettiği bu yıllarda Tokat'ı temsil eden isimlerin mesleki birikimleri ve daha önce üstlendikleri görevler dikkat çekti.

5. Dönemde Tokat'ı temsil eden 8 milletvekili
Paylaşılan milletvekili kayıtlarına göre TBMM'nin 5. Yasama Dönemi'nde Tokat'ı temsil eden isimlerin tamamı Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) mensubuydu.

Bu dönemde Tokat milletvekili olarak görev yapan isimler şöyle sıralandı:
1. Salih Süreyya Gençağa
2. Resai Erişken
3. Nâzım Poroy
4. Mehmet Sıtkı Üke
5. Mehmet Hürrem Müftügil
6. Hüseyin Hüsnü Konay
7. Faik Bermek
8. Ali Galip Pekel
Milletvekillerinin geçmişleri incelendiğinde, bazılarının daha önce farklı illerden Meclise girdiği, bazılarının ise üst üste birkaç dönem Tokat'ı temsil ettiği görülüyor.

5. Dönem Vekiller (1)

Salih Süreyya Gençağa: Ziraat eğitiminden Meclis sıralarına

Salih Süreyya Gençağa (1892-1953)

1892 yılında Tokat'ta dünyaya gelen Salih Süreyya Gençağa, Tevfik Bey ile Arife Rukkiye Hanım'ın oğluydu. Halkalı Yüksek Ziraat Okulunda eğitim gördü ve Almanya'da ihtisas yaptı. Almanca ve Fransızca bilen Gençağa, bağcılık ve şarapçılık alanlarında uzmanlaştı.

Askerlik hayatında zabit kâtipliği, mülazım-ı sani rütbesiyle görev ve Kafkas Cephesi Talimgâhında takım ve bölük komutanlığı yaptı. Daha sonra tarım ve eğitim alanında çalışarak Ankara Yüksek Ziraat Okulunda öğretmenlik ve idari görevlerde bulundu.

TBMM'de 3, 4 ve 5. dönemlerde CHP'den Tokat milletvekili seçilen Gençağa, üç dönem boyunca Tokat'ı temsil etti. Mecliste Divan-ı Riyaset Kâtipliği görevini de üstlendi. 1 Eylül 1953 tarihinde hayatını kaybetti.

5. Dönem Vekiller (2)

Resai Erişken: Dört dönem Tokat milletvekilliği yaptı

Resai Erişken (1882-1946)

1882 yılında İzmir'de doğan Resai Erişken, Mehmet Vasıf Bey ile Talat Hanım'ın oğluydu. İstanbul Hukuk Mektebinde eğitim aldıktan sonra hukuk ve kamu yönetimi alanlarında görev yaptı.

Rüsumat Umum Müdürlüğünde dava vekilliği, hukuk müşavirliği ve Tarife Kalemi Müdürlüğü görevlerini üstlendi. Meslek hayatında un fabrikası işletmeciliği ve serbest avukatlık da yaptı.

Siyasi hayatına Tokat milletvekili olarak devam eden Erişken, 4. Dönem ara seçiminde Meclise girdi. Ardından 5, 6 ve 7. dönemlerde yeniden Tokat milletvekili seçildi. Böylece dört dönem boyunca Tokat'ın TBMM'deki temsilcileri arasında yer aldı.

Evli ve iki çocuk babası olan Erişken, 8 Ağustos 1946 tarihinde hayatını kaybetti.

5. Dönem Vekiller (3)

Nâzım Poroy: Gazeteci, hukukçu ve beş dönem milletvekili

Nâzım Poroy (1884-1957)

1884 yılında Selanik'te doğan Nâzım Poroy, İzzet Bey ile Fatma Hanım'ın oğluydu. İstanbul Hukuk Mektebi ve Paris Hukuk Fakültesinde eğitim gördü. Fransızca bilen Poroy, hukukçuluğunun yanı sıra gazetecilik ve yazarlık faaliyetleriyle de tanındı.

Yeni Gazete'de yazarlık yaptı. Osmanlı Bankasında hukuk müşavirliği ve Posta ve Telgraf Nezareti Hukuk İşleri Müdürlüğü görevlerinde bulundu. Tercümanlık, serbest avukatlık ve çeşitli gazetelerde yazarlık yaptı. Hakikat, Sabah, İkdam, Tasnif-i Efkâr ve Vatan gazetelerinde çalıştı.

Poroy ayrıca Müttehit Hakem Mahkemesi Türk Ajansı ve Galatasaray Lisesinde öğretmenlik görevlerinde bulundu. Parlamentolar Türk Grubu Konsey Üyeliği de yaptı.

Tokat'ı TBMM'de 4, 5, 6, 7 ve 8. dönemlerde temsil eden Poroy, beş dönem milletvekilliği yaparak bu haber bölümünde yer alan isimler arasında en fazla dönem görev yapan siyasetçi oldu.

Evli ve iki çocuk babası olan Poroy, 15 Nisan 1957 tarihinde hayatını kaybetti.

5. Dönem Vekiller (4)

Mehmet Sıtkı Üke: Askerlikten siyasete uzanan hayat

Mehmet Sıtkı Üke (1877-1941)

1877 yılında Selanik'te dünyaya gelen Mehmet Sıtkı Üke, Mustafa Bey ile Kerime Hanım'ın oğluydu. Mühendishane-i Berri Hümayun'da askerî eğitim aldı ve tümgeneral rütbesine kadar yükseldi.
Askerlik hayatı boyunca Hicaz Demiryolları İşçi Taburu 4. Bölük Komutanlığı, Yemen 13. Nişancı Taburu Subaylığı ve 76. Alay Komutanlığı gibi görevlerde bulundu.

Şile Depo Taburları Komutanlığı, çeşitli tümenlerin piyade komutanlıkları, Cebelibereket Bölge Komutanlığı, Adana ve Havalisi Komutanlığı ile Ankara Mevki Komutanlığı görevlerini üstlendi.

Askerî başarılarından dolayı Mecidi, Kılınçlı Gümüş Liyakat, Muharebe Gümüş İmtiyaz ve İstiklâl madalyalarıyla ödüllendirildi.

Üke, 5. Dönem ara seçiminde CHP'den Tokat milletvekili seçildi ve 6. Dönemde de Tokat'ı temsil etti. Evli ve beş çocuk babası olan Üke, 22 Ekim 1941 tarihinde hayatını kaybetti.

5. Dönem Vekiller (5)

Mehmet Hürrem Müftügil: Tokat'tan Elazığ'a uzanan siyasi kariyer

Mehmet Hürrem Müftügil (1889-1982)

1889 yılında Harput'ta doğan Mehmet Hürrem Müftügil, Faik Bey ile Fatma Hanım'ın oğluydu. Jena Üniversitesinin Felsefe Bölümünde öğrenim gördü. Almanca ve Fransızca bilen Müftügil, dışişleri ve kamu yönetimi alanlarında çalıştı.

Varşova Elçiliğinde evrak memurluğu, Milano ve Roma'da konsolosluk, Viyana'da müstakil konsolosluk görevlerinde bulundu. Hariciye Vekâletinde şube şefliği yaptı. Elazığ Belediye Başkanlığı görevini de üstlendi.

Siyasi kariyerinde ilk olarak 5. Dönemde CHP'den Tokat milletvekili seçildi. Daha sonraki yıllarda 11 ve 12. dönemlerde Elazığ milletvekili olarak TBMM'de görev yaptı.

Evli ve bir çocuk babası olan Müftügil, 9 Ocak 1982 tarihinde hayatını kaybetti.

5. Dönem Vekiller (6)

Hüseyin Hüsnü Konay: Millî Mücadele'den Tokat milletvekilliğine

Hüseyin Hüsnü Konay (1878-1954)

1878 yılında Konya'da doğan Hüseyin Hüsnü Konay, Mustafa Rıfkı Bey ile Emine Hanım'ın oğluydu. Harbiye eğitimini tamamladıktan sonra askerlik mesleğine girdi. Almanca, Bulgarca ve Fransızca biliyordu.

Askerî kariyerinde yarbay rütbesine kadar yükselen Konay, kaymakamlık ve İstanbul Örfi Divan-ı Harbi Soruşturma Kurulu Başkanlığı gibi görevler üstlendi. Konya Havalisi Kuva-yı Milliye Kumandanlığı görevinde de bulundu.

Siyasi hayatında 1. Dönemde Mersin milletvekili olarak seçilmesine rağmen milletvekilliği 27 Ekim 1920 tarihinde onaylanmadı. Daha sonra 3. Dönemde Konya, 4 ve 5. dönemlerde ise Tokat milletvekili olarak TBMM'de yer aldı.

Evli ve dört çocuk babası olan Konay, 9 Eylül 1954 tarihinde hayatını kaybetti.

5. Dönem Vekiller (7)

Faik Bermek: Eğitimci ve asker kimliğiyle öne çıktı

Faik Bermek (1861-1935)

1861 yılında Manastır'da doğan Faik Bermek, İsmail Bey ile Hediye Hanım'ın oğluydu. Harp Okulunda eğitim gördü. Fransızca bilen Bermek, askerlik hayatının yanı sıra öğretmenlik görevlerinde de bulundu.

Manastır Askerî Rüştiyesi ve İdadisinde matematik öğretmenliği, Üsküp Askerî Rüştiyesinde Fransızca öğretmenliği yaptı. Askerî kariyerinde 70. Alay 1. Tabur Komutanlığı, Redif Alay Komutanlığı ve Selanik Redif Müfettişliği Yönetim Başkanlığı gibi görevler üstlendi.

Selanik Ordu İnşaat Komisyonu Müdürlüğü ve Drama Redif Alayı Komutanlığı görevlerinde de bulundu. Daha sonra Adapazarı İdadisinde matematik öğretmenliği yaptı.

TBMM'nin 3. Dönem ara seçiminde Kars milletvekili oldu. 4. Dönemde yine Kars'tan, 5. Dönemde ise Tokat'tan milletvekili seçildi.

Evli ve iki çocuk babası olan Bermek, 17 Mart 1935 tarihinde hayatını kaybetti. Bu nedenle 5. Dönemdeki milletvekilliği kısa sürdü.

5. Dönem Vekiller (8)

Ali Galip Pekel: Valilikten Tokat milletvekilliğine

Ali Galip Pekel (1890-1949)

1890 yılında Gümülcine'de doğan Ali Galip Pekel, Süleyman Bey ile Hatice Hanım'ın oğluydu. Mülkiye Mektebinde eğitim gördü. Fransızca ve az düzeyde Bulgarca biliyordu.

Kamu yönetiminde Edirne Vilayeti Maiyet Memurluğu ile göreve başlayan Pekel, Dimetoka, Kavaklı ve Malkara'da kaymakamlık yaptı. Garbi Trakya Cemiyeti Kurucu Üyeliğinde bulundu.

Daha sonra mülkiye müfettişliği, Cebelibereket, Trabzon ve Yozgat valilikleri ile Nüfus İşleri Umum Müdürlüğü görevlerini üstlendi.

Pekel, 5, 6, 7 ve 8. dönemlerde CHP'den Tokat milletvekili seçilerek dört dönem boyunca Tokat'ı TBMM'de temsil etti.

Evli olan Pekel, 13 Mart 1949 tarihinde hayatını kaybetti.

Tokat’ın Meclis Tarihi: 1. Dönemden 28. Döneme Kimler Milletvekilliği Yaptı?
Tokat’ın Meclis Tarihi: 1. Dönemden 28. Döneme Kimler Milletvekilliği Yaptı?
İçeriği Görüntüle

Tokat'ın 5. Dönem milletvekilleri farklı mesleklerden geldi
1935-1939 yıllarını kapsayan 5. Yasama Dönemi, Tokat'ın Mecliste askerî, hukuki, idari ve akademik geçmişe sahip isimlerle temsil edildiği bir dönem olarak dikkat çekti.

Salih Süreyya Gençağa'nın ziraat ve eğitim alanındaki birikimi, Resai Erişken'in hukukçuluğu, Nâzım Poroy'un gazetecilik geçmişi, Mehmet Sıtkı Üke ve Hüseyin Hüsnü Konay'ın askerî kariyerleri, Mehmet Hürrem Müftügil'in diplomasi tecrübesi, Faik Bermek'in öğretmenlik ve askerlik hayatı ile Ali Galip Pekel'in mülki idare geçmişi dönemin milletvekili profilini ortaya koydu.

Paylaşılan TBMM kayıtlarında Faik Bermek'in 17 Mart 1935'te hayatını kaybettiği, Mehmet Sıtkı Üke'nin ise 5. Dönemde ara seçimle Tokat milletvekili olduğu bilgisi yer aldı. Bu ayrıntı, dönemin milletvekili kadrosundaki değişimi de gösterdi.

Tokat'ın siyasi temsil tarihinde önemli bir yere sahip olan bu isimlerden Nâzım Poroy beş, Resai Erişken ve Ali Galip Pekel dört, Salih Süreyya Gençağa ise üç dönem Tokat milletvekilliği yaptı.

Tokat'ın Meclis Tarihi haber dizisinin bir sonraki bölümünde, 1939-1943 yılları arasında görev yapan 6. Dönem Tokat milletvekillerinin hayatları, meslekleri ve siyasi geçmişleri ele alınacak.

Muhabir: Mihriban Timur