Tokat; verimli ovaları, zengin su havzaları ve köklü üretim kültürüyle Anadolu’nun tarımsal omurgalarından biridir.
Geçit Kuşağı ikliminde yer alan ilimizde, 230 metreden 1500 metreye kadar değişen rakımlarda tarım yapılmakta; yaklaşık 82 farklı bitki türü yetiştirilebilmektedir.
Bu tablo, Tokat’ın sahip olduğu büyük üretim potansiyelinin açık bir göstergesidir.
Ancak son yıllarda
yapısal sorunlar, iklim baskısı ve tarımda çalışan nüfusun hızla yaşlanması nedeniyle, Tokat tarımı da ülkenin genelinde olduğu gibi ciddi bir daralma sürecine girmiştir.
Kuraklık Kapıda Değil, Tarlada
Kuraklık artık sadece istatistikler de yer alan bir kavram değildir; tarlada, sofrada ve şehir hayatında hissedilen somut bir gerçektir. Bu tablodan en ağır darbeyi alan sektör ise hiç kuşkusuz tarımdır.
Bu nedenle Tokat’ta tarım politikalarının merkezine su yönetimi mutlaka yerleştirilmelidir.
Yeşilırmak ve kolları üzerindeki baraj ve göletlerden yapılan vahşi sulamaya derhal son verilmeli; basınçlı sulama sistemleri zorunlu hâle getirilmelidir.
Suyun miktarına göre ürün deseni planlanmalı, sulama birlikleri teknik ve mali açıdan yeniden yapılandırılmalıdır.
Her Ürün Her Yerde Ekilmemeli
Tokat’ta ürün deseni bilimsel veriler ışığında yeniden ele alınmalıdır.
Özellikle dane mısır gibi su tüketimi yüksek ürünlerin kontrolsüz şekilde yayılması, mevcut su kaynakları üzerinde ciddi baskı oluşturmaktadır.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından başlatılan üretim planlaması önemli bir adımdır; ancak bunun sahada üreticilerin uyması konusunda eğitilmesi ve ciddi bir şekilde takip edilmesi şarttır.
İl bazlı, gerektiğinde zorunlu ürün planlaması hayata geçirilmelidir.
Küçük Parseller Büyük Sorun:
Tokat tarımının en büyük handikaplarından biri,ülke genelinde olduğu gibi miras yoluyla arazilerin sürekli bölünmesidir. Küçük ve parçalı araziler, verimliliği düşürmekte ve modern tarımı zorlaştırmaktadır.
Bu noktada arazi bankacılığı uygulamaları ve Bakanlık tarafından hayata geçirilen kiralama modelleri etkin biçimde uygulanmalıdır.
Çiftçi Yaşlanıyor, Kırsal Boşalıyor:
Tarım nüfusu hızla yaşlanmakta, genç çiftçi sayısı yok denecek kadar azalmaktadır. Kırsal alanlar her geçen yıl biraz daha boşalmaktadır.
Gençlere sadece hibe vermek yeterli değildir. Garantili alım, sosyal güvence ve sürdürülebilir gelir modelleri sunulmadan tarım “gelecek mesleği” hâline getirilemez.
Girdi Maliyetleri ve Kooperatif Gerçeği;
Mazot, gübre, ilaç ve tohum gibi temel girdilerdeki yüksek maliyetler üretimi zorlaştırmaktadır.
Bu nedenle kooperatif temelli toplu girdi alımı yaygınlaştırılmalıdır.
Ne yazık ki birçok tarımsal kooperatif bugün sadece tabela düzeyinde kalmıştır. Kooperatifler; pazarlama, işleme ve katma değer üreten yapılar hâline getirilmelidir.
Üzüm, kiraz, ceviz gibi ürünler için bölgesel ürün birlikleri kurulmalıdır.
Tokat Üretiyor, Başkaları Kazanıyor:
Tokat’ta üretilen birçok tarımsal ürün, işlenmeden başka illere gitmekte; katma değeri başka şehirler kazanmaktadır.
Salça, meyve suyu, kurutma ve paketleme tesisleri vb. üretim yerinde kurulmalı; TDİ OSB (tarıma dayalı ihtisas OSB)
bir an önce hayata geçirilmelidir.
Dijital Tarım ve Afet Yönetimi Şart;
Tarımda dijitalleşme artık bir lüks değil, zorunluluktur. Don, kuraklık ve hastalık riskleri erkenden tespit edilmeli; il genelinde iklim ve hastalık izleme sistemleri kurulmalıdır.
Çiftçiye anlık ve doğru tarımsal veriler ulaştırılmalıdır.
Tokat don ve dolu riski yüksek bir ildir. Bu nedenle TARSİM kapsamı genişletilmeli, sigorta primlerinin büyük kısmı devlet tarafından karşılanmalıdır.
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Don teminatı ve Temel Sigorta Paketi için devlet prim desteğini yüzde 70'e çıkardıklarını belirterek "Üreticinin emeğini daha geniş kapsamla, daha güçlü desteklerle korumaya devam edileceği değerlendirmesinde bulunmuştur.
son açıklamalar bu açıdan önemli ve olumludur.
Ancak esas olan, afet sonrası değil afet öncesi tedbirlerdir.
Tarım Siyasetin Değil, Devlet Aklının Konusu Olmalı
Tarım kısa vadeli oy hesaplarına kurban edilemeyecek kadar hayati bir sektördür.
Tokat için en az 20 yıllık bir Tarımsal Ana Plan hazırlanmalı ve bu plan, kararlılıkla uygulanmalıdır.
Tokat’ta tarım hâlâ ayakta; çünkü Tokat çiftçisi çalışkan, sabırlı ve dirençlidir.