Tarım ve Orman Bakanlığı E. Bakanlık Müşaviri
Yaşar KAVAK 'dan
Türkiye Tarımında Yeni Bir Kırsal Kalkınma Önerisi:
"Bir Köy, Bir Marka,
Bir Havza, Bir Dünya"
Projesi ile her köyün kendine özgü bir ürünü, her ürünün güçlü bir markası, her havzanın dünyaya açılan bir kapısı olsun.
Sayın Yaşar KAVAK 'a bu proje ile ilgili sorduğumuz sorular ve Cevapları :
Soru :
Türkiye tarımı nasıl daha çok kazanır? Üretimi artırarak mı, yoksa ürettiğine değer kazandırarak mı?
Cevap:
Türkiye; bereketli toprakları, zengin ürün çeşitliliği, yöresel lezzetleri ve köklü üretim kültürüyle büyük bir tarımsal potansiyele sahiptir. Ancak bu potansiyeli yalnızca üretim miktarıyla ölçmek yeterli değildir. Asıl mesele, tarımsal zenginliğimizi güçlü markalara dönüştürerek üreticimizin gelirini artırmak, kırsalda istihdam oluşturmak ve ülkemizin dünya pazarlarındaki rekabet gücünü yükseltmektir.
Çünkü üretmek bereketi, markalaşmak değeri, doğru pazarlama ise kazancı artırır.
Soru:
Peki, Türkiye tarımında bu dönüşümü nasıl gerçekleştirebiliriz?
Türkiye'nin her yöresi bir markaya dönüşebilir mi?
Cevap :
Elbette! Çünkü Anadolu'nun her köşesinde kendine özgü bir ürün, bir üretim kültürü ve anlatılmayı bekleyen bir hikâye vardır.
Tokat'ın salamura bağ yaprağı, Aydın'ın inciri, Malatya'nın kayısısı, Amasya'nın misket elması, Diyarbakır'ın karpuzu, Giresun'un tombul fındığı,
Rize'nin çayı, Gaziantep'in fıstığı, Kastamonu'nun Taşköprü sarımsağı,
Konya'nın buğdayı ve şekeri, Mersin'in Silifke çileği bu zenginliğin öne çıkan örneklerinden sadece bir kaç tanesidir.
Bu ürünler yalnızca tarımsal üretimin bir parçası değildir.
Aynı zamanda şehirlerin kimliği, yörelerin kültürü ve doğru değerlendirildiğinde önemli birer ekonomik markadır.
Öyleyse neden her köyümüzün tanınan bir ürünü, her havzamızın güçlü bir markası ve her markamızın dünya pazarlarında bir hedefi olmasın?
Soru:
Kaliteli üretim yapıyoruz da neden daha fazla kazanamıyoruz?
Cevap:
Çünkü kaliteli üretmek, tek başına yüksek gelir elde etmek için yeterli değildir.
Çiftçimiz çoğu zaman ürününü hasat döneminde, ham madde olarak ve sınırlı pazarlık gücüyle satmak zorunda kalmaktadır.
Ürünü işleyen, paketleyen, markalaştıran ve pazara ulaştıran işletmeler ise çoğu zaman daha fazla katma değer elde etmektedir.
Burada temel soru şudur:
Ürünü yetiştiren çiftçimiz, o ürünün oluşturduğu ekonomik değerden neden daha fazla pay almasın?
Bunun yolu; üretimden işlemeye, ambalajlamadan pazarlamaya kadar uzanan zincirde çiftçinin daha etkin rol almasını sağlamaktan geçmektedir.
Üreticinin yalnızca yetiştirici değil, aynı zamanda marka sahibi, girişimci ve pazarlama sürecinin güçlü bir ortağı olması gerekir.
Soru:
Türkiye tarımında yeni bir modele ihtiyaç var mı?
Cevap:
Evet. Önerim, “Bir Köy, Bir Marka; Bir Havza, Bir Dünya!”
Yaklaşımının ulusal ölçekte bir kırsal kalkınma modeli olarak hayata geçirilmesidir.
Bu yaklaşım, Tokat'ta geçmişte uygulanan “Bir Köy, Bir Ürün” anlayışının geliştirilerek markalaşma, işleme, pazarlama ve ihracat boyutlarıyla genişletilmesini amaçlamaktadır.
Bu proje aynı zamanda Sayın Prof. Dr. Fikret Akınerdem Hocamızın dile getirdiği
“Bir Köy, Bir İşletme”
modeliyle birlikte değerlendirildiğinde birbirini tamamlayan bir kalkınma anlayışı ortaya çıkmaktadır.
Bir köyde öne çıkan ürünün ekonomik bir işletmeye, bir havzanın üretim gücünün ortak bir markaya, bu markanın da ulusal ve uluslararası pazarlarda rekabet edebilen bir değere dönüştürülmesi hedeflenmelidir.
Buradaki amaç yalnızca bir ürün yetiştirmek değil; ürünü tanınır, güvenilir, tercih edilir ve kazanç sağlayan bir marka hâline getirmektir.
Soru:
Bu model nasıl uygulanmalı?
Cevap :
Öncelikle her ilin, ilçenin, köyün ve tarımsal havzanın ürün potansiyeli belirlemelidir.
Bu zaten Bakanlığımızın Kayıt Sistemlerinde belirlidir.
Ardından şu adımlar atılmalıdır:
Doğru ürün seçimi: İklim, toprak, su kaynakları, üretim geleneği ve pazar talebi birlikte değerlendirilmelidir.
Kaliteli üretim: Ürünler için ölçülebilir kalite standartları ve izlenebilir üretim sistemleri oluşturulmalıdır.
Markalaşma: Yöreyi temsil eden marka, özgün ambalaj ve etkili tanıtım çalışmaları geliştirilmelidir.
Coğrafi işaret: Uygun ürünlerin coğrafi işaret tescili ve mevcut tescillerin etkin korunması sağlanmalıdır.
Üretici örgütlenmesi: Kooperatifler ve üretici birlikleri güçlendirilerek çiftçinin pazarlık gücü artırılmalıdır.
İşleme ve depolama: Ürünün raf ömrünü uzatan, kayıpları azaltan ve katma değer oluşturan yatırımlar desteklenmelidir.
Dijital pazarlama: E-ticaret, dijital tanıtım ve güvenilir ürün izleme sistemleri yaygınlaştırılmalıdır.
Pazar hedefi: İç pazarın yanı sıra ihracat potansiyeli taşıyan ürünler için uluslararası pazarlama stratejileri hazırlanmalıdır.
QR kod uygulamalarıyla tüketicinin ürünün hangi yörede, hangi üretim koşullarında yetiştirildiğini öğrenmesi de sağlanabilir.
Böylece ürünün yalnızca fiyatı değil, güvenilirliği ve yöresel kimliği de değer kazanır.
Soru:
Bu model çiftçimize ve kırsala ne kazandırır?
Cevap :
En önemli kazanım, tarımsal üretimden elde edilen katma değerin daha büyük bölümünün üreticinin ve üretim yapılan bölgenin elinde kalmasıdır.
Soru:
Peki, bunun sonuçları ne olur?
Cevap :
Üreticinin pazarlık gücü artar.
Tarıma dayalı küçük ve orta ölçekli işletmeler gelişir.
Hasat sonrası kayıplar azaltılır.
Ürün işleme, paketleme, depolama ve pazarlama alanlarında yeni istihdam imkânları doğar.
Kadınların üretim ve girişimcilikteki rolü güçlenir.
Gençler tarımı yalnızca geleneksel bir uğraş olarak değil, teknolojiyle ve girişimcilikle birleşen bir iş alanı olarak görmeye başlar.
Hasat festivalleri, yöresel mutfaklar ve kırsal turizm de bu süreci destekleyebilir.
Böylece köylerimiz yalnızca üretim yapılan yerler olmaktan çıkar; ekonomik değer oluşturan, istihdam sağlayan ve kendi markasını geliştiren merkezlere dönüşebilir.
Soru:
Dünyadaki başarılı örneklerden ne öğrenebiliriz?
Cevap :
Fransa'nın Champagne bölgesiyle özdeşleşen ürünleri,
Kolombiya'nın kahvesi, Hindistan'ın Darjeeling çayı ve Japonya'nın Kobe sığırı; bölge adı, kalite, üretim özellikleri ve tanıtımla güçlü bir kimlik kazanmış örneklerdir.
Türkiye'de de Antep fıstığı, Aydın inciri, Malatya kayısısı ve Giresun tombul fındığı gibi uluslararası tanınırlığı bulunan ürünlerimiz vardır.
Ancak hedefimiz yalnızca mevcut markalarımızı korumak olmamalıdır. Yeni yöresel markalar oluşturmak ve mevcut markalarımızın ekonomik değerini yükseltmek de önceliklerimiz arasında yer almalıdır.
Dünyadan alınacak temel ders şudur:
Ürününüzün kaliteli olması önemlidir; fakat bu kaliteyi tanıtmak, korumak ve tüketiciye güvenilir biçimde ulaştırmak da en az üretim kadar önemlidir.
Soru:
Bu projeyi kim hayata geçirmeli?
Cevap:
Böyle bir dönüşüm yalnızca çiftçinin çabasıyla gerçekleştirilemez.
Kamu kurumları, üniversiteler, yerel yönetimler, üretici örgütleri, özel sektör ve ihracatçılar ortak bir hedef doğrultusunda çalışmalıdır.
Tarım ve Orman Bakanlığının koordinasyonunda, ilgili kurumların katkısıyla pilot iller ve havzalar belirlenebilir.
Her pilot bölgede üretim potansiyeli, pazar talebi, yatırım ihtiyacı ve ihracat imkânları analiz edilerek uygulanabilir.
Bir iş planı hazırlanabilir.
Başarı yalnızca kaç markanın oluşturulduğuyla ölçülmemelidir.
Üretici gelirindeki artış, oluşturulan istihdam, pazara erişim, ihracat, ürün kayıplarındaki azalma ve kırsalda kalan katma değer de izlenmelidir.
Başarılı uygulamalar daha sonra diğer illere ve havzalara yaygınlaştırılabilir.
Soru:
Türkiye tarımının geleceği için hangi soruyu sormalıyız?
Cevap :
Artık yalnızca “Ne kadar ürettik?” diye sormak yeterli değildir.
“Ürettiğimiz üründen çiftçimiz ne kadar kazandı?
Ürünümüz hangi pazarlarda tanınıyor? Oluşturduğumuz katma değerin ne kadarı üreticimizin refahına dönüşüyor?”
sorularını da sormalıyız.
Çünkü Türkiye'nin tarımsal geleceği yalnızca daha fazla üretmekle değil; ürettiğini değerlendirmek, markasını korumak, pazarını büyütmek ve kazancını üreticiyle paylaşmakla güçlenecektir.
Anadolu'nun her köyünde toprak, bilgi, tecrübe, gelenek ve hikâye var. İhtiyacımız olan; bu değerleri ortak bir vizyonla buluşturacak güçlü bir organizasyon ve sürdürülebilir bir markalaşma anlayışıdır.
Öyleyse gelin, Türkiye tarımında yeni bir hedef belirleyelim:
Her köyün kendine özgü bir ürünü, her ürünün güçlü bir markası, her havzanın dünyaya açılan bir kapısı olsun.
Üreticimiz daha çok kazansın, gençlerimiz kırsalda gelecek görsün, yerel değerlerimiz korunsun ve Türkiye tarımı dünya pazarlarında daha güçlü bir konuma ulaşsın.
Çünkü mesele yalnızca ürün yetiştirmek değil; emeği değere, değeri kazanca, kazancı da kırsal refaha dönüştürmektir.
Soru:
Son olarak akla şöyle bir soruda geliyor.
Her köy bir marka bir havza bir dünyadiyoruz ama Türkiye de binlerce köy var bunun için her il bir marka olsun da diyebilirmiyiz?
Cevap:
Köyden Havzaya, Havzadan İle, İlden Dünyaya…
Böylece projemizin temel felsefesi şu olabilir.
Köy üretimin merkezi, havza iş birliğinin merkezi, il markalaşmanın merkezi, dünya ise hedef pazarımız olur.
Bu yaklaşım, yalnızca bir tarımsal markalaşma projesi değil, Türkiye için kapsamlı bir kırsal kalkınma ve yerel değerleri küresel markalara dönüştürme stratejisi olabilir.
Bir köy, bir marka; bir havza, bir dünya!
Türkiye tarımında yeni bir kırsal kalkınma anlayışı için bu hedefi birlikte hayata geçirebiliriz.
